୫୦ ଫୁଟ ଲମ୍ବା ଓ ୧୦୦୦ କିଲୋ ଓଜନ! ଭାରତରେ ମିଳିଥିଲା ବିଶ୍ୱର ସବୁଠାରୁ ବିଶାଳକାୟ ସାପ ‘ବାସୁକୀ ଇଣ୍ଡିକସ୍’

ଓଡ଼ିଶା ଭାସ୍କର ଡେସ୍କ: ସାପମାନଙ୍କ ଦୁନିଆ ବେଶ୍ ରହସ୍ୟମୟ। ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱରେ ସାପର ପ୍ରାୟ ୪ ହଜାରରୁ ଊର୍ଦ୍ଧ୍ୱ ପ୍ରଜାତି ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ, ଯେଉଁଥିରୁ ପ୍ରାୟ ୮୫ ପ୍ରତିଶତ ବିଷାକ୍ତ ନୁହଁନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଆପଣ ଜାଣନ୍ତି କି, କୋଟି କୋଟି ବର୍ଷ ପୂର୍ବେ ପୃଥିବୀରେ ଏପରି ଏକ ବିଶାଳକାୟ ସାପ ବାସ କରୁଥିଲା, ଯାହାର ଲମ୍ବ ପ୍ରାୟ ୫୦ ଫୁଟ ଏବଂ ଓଜନ ପାଖାପାଖି ୧,୦୦୦ କିଲୋଗ୍ରାମ ଥିଲା?

ସବୁଠାରୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ କଥା ହେଉଛି, ଏହି ବିଶାଳ ସାପ ଅନ୍ୟ କେଉଁଠି ନୁହେଁ, ବରଂ ଭାରତ ଭୂମିରେ ହିଁ ବାସ କରୁଥିଲା। ଏପ୍ରିଲ ୨୦୨୪ରେ ଆଇଆଇଟି ରୁଡ଼କି (IIT Roorkee)ର ବୈଜ୍ଞାନିକମାନେ ଗୁଜରାଟର କଚ୍ଛ ଅଞ୍ଚଳରେ ଥିବା ଏକ ଖଣିରୁ ଏହି ସାପର ଜୀବାଶ୍ମ ଆବିଷ୍କାର କରିଥିଲେ। ଏହି ଅବଶେଷ ପ୍ରାୟ ୪.୭ କୋଟି ବର୍ଷ ପୁରୁଣା।

ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କ ସାପ ନାମରେ ନାମକରଣ: ଏହା ପୃଥିବୀରେ ମିଳିଥିବା ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ସାପମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅନ୍ୟତମ। ଏହି ସାପର ନାମ ‘ବାସୁକୀ ଇଣ୍ଡିକସ୍’ ରଖାଯାଇଛି। କଚ୍ଛର ପାନାନ୍ଧ୍ରୋ ଲିଗ୍‌ନାଇଟ୍ ଖଣିରୁ ଏହାର ଜୀବାଶ୍ମ ଉଦ୍ଧାର କରାଯାଇଥିଲା।

ଆଇଆଇଟି ରୁଡ଼କିର ପ୍ରଫେସର ସୁନୀଲ ବାଜପେୟୀ ଏବଂ ଗବେଷକ ଦେବଜିତ ଦତ୍ତ ଏହି ସନ୍ଧାନ ସମ୍ପର୍କରେ ସୂଚନା ଦେଇ କହିଥିଲେ ଯେ, ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କ ବେକରେ ଗୁଡ଼ାଇ ହୋଇ ରହୁଥିବା ପୌରାଣିକ ନାଗ ‘ବାସୁକୀ’ଙ୍କ ନାମ ଅନୁସାରେ ଏହାର ନାମ ରଖାଯାଇଛି। ଏହା ଭାରତରୁ ମିଳିଥିବାରୁ ଏହାର ନାମ ପଛରେ ‘ଇଣ୍ଡିକସ୍’ ଯୋଡ଼ା ଯାଇଛି।

କଙ୍କାଳ ଓ ଆକାରର ଆକଳନ: ବୈଜ୍ଞାନିକ ଟିମ୍ ଅନୁସାରେ, ଏହି ସାପର ମେରୁଦଣ୍ଡର ୨୭ଟି ହାଡ଼ ମିଳିଛି, ଯେଉଁଥିରୁ ଅଧିକାଂଶ ବହୁତ ଭଲ ସ୍ଥିତିରେ ରହିଛି। ଏହି ହାଡ଼ଗୁଡ଼ିକ ଏକ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିକଶିତ ବିଶାଳ ସାପର ବୋଲି ଜଣାପଡ଼ିଛି।

ଏହି ଅସ୍ଥିଗୁଡ଼ିକର ଲମ୍ବ ପ୍ରାୟ ୧.୪୮ ରୁ ୨.୪୭ ଇଞ୍ଚ ଏବଂ ମୋଟେଇ ୨.୪୬ ରୁ ୪.୩୯ ଇଞ୍ଚ ଥିଲା। ଏଥିରୁ ବୈଜ୍ଞାନିକମାନେ ଅନୁମାନ କରିଛନ୍ତି ଯେ ସାପଟିର ଶରୀର ବେଶ୍ ମୋଟା ଏବଂ ନଳାକାର ଥିଲା। ଏହି ତଥ୍ୟ ଆଧାରରେ ତାର ମୋଟ ଲମ୍ବ ୩୫.୮ ରୁ ୪୯.୯ ଫୁଟ (ପ୍ରାୟ ୧୧ ରୁ ୧୫ ମିଟର) ଏବଂ ଓଜନ ପ୍ରାୟ ୧,୦୦୦ କିଲୋଗ୍ରାମ ହୋଇଥିବା ଆକଳନ କରାଯାଇଛି।

ଏହାର ବିଶାଳ ଶରୀର ଯୋଗୁଁ ଏହା ଧୀରେ ଧୀରେ ଚଳପ୍ରଚଳ କରୁଥିଲା ଏବଂ ଆନାକୋଣ୍ଡା ବା ଅଜଗର ପରି ଛକି ରହି ଶିକାର କରୁଥିଲା ବୋଲି ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଏ। ଏହା ମୁଖ୍ୟତଃ ଉପକୂଳବର୍ତ୍ତୀ କାଦୁଅ ଓ ଜଳାଭୂମି ଅଞ୍ଚଳରେ ରହୁଥିଲା।

କେଉଁ ପ୍ରଜାତିର ଥିଲା ଏହି ସାପ: ଗବେଷକମାନେ ‘ବାସୁକୀ ଇଣ୍ଡିକସ୍’କୁ ବିଲୁପ୍ତ ‘ମ୍ୟାଡ୍‌ଟସୋଇଡେ’ ପରିବାରର ବୋଲି ଚିହ୍ନଟ କରିଛନ୍ତି। ସାପମାନଙ୍କର ଏହି ପ୍ରଜାତି ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରାୟ ୧୦ କୋଟି ବର୍ଷ ଧରି ବିଦ୍ୟମାନ ଥିଲା। ଏହି ପ୍ରଜାତିର ସାପ ଆଫ୍ରିକା, ୟୁରୋପ ଏବଂ ଭାରତ ସମେତ ବିଶ୍ୱର ବିଭିନ୍ନ ଭାଗରେ ବାସ କରୁଥିଲେ।

ଗବେଷଣାରୁ ଜଣାପଡ଼ିଛି ଯେ ବିଶାଳ ମ୍ୟାଡ୍‌ଟସୋଇଡେ ସାପଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରଥମେ ଭାରତରେ ବିକଶିତ ହୋଇଥିଲେ। ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ, ଇଓସିନ୍ ଯୁଗରେ (ପ୍ରାୟ ୫.୬ ରୁ ୩.୪ କୋଟି ବର୍ଷ ପୂର୍ବେ) ଏହି ସାପମାନେ ଭାରତରୁ ଦକ୍ଷିଣ ୟୁରୋପ ଏବଂ ଆଫ୍ରିକା ଆଡ଼କୁ ବ୍ୟାପି ଯାଇଥିଲେ।

ଟାଇଟାନୋବୋଆ ସହ କଡ଼ା ଟକ୍କର: ଏହା ପୂର୍ବରୁ କଲମ୍ବିଆରେ ମିଳିଥିବା ‘ଟାଇଟାନୋବୋଆ’କୁ ବିଶ୍ୱର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ସାପ ବୋଲି ଧରାଯାଉଥିଲା, ଯାହାର ଲମ୍ବ ପ୍ରାୟ ୧୪ ମିଟର (୪୬ ଫୁଟ) ଥିଲା। ଲମ୍ବ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ‘ବାସୁକୀ ଇଣ୍ଡିକସ୍’ ଟାଇଟାନୋବୋଆକୁ କଡ଼ା ଟକ୍କର ଦେଇଛି। ତେବେ ଓଜନ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଟାଇଟାନୋବୋଆ ସାମାନ୍ୟ ଭାରୀ ଥିଲା, ଯାହାର ଆନୁମାନିକ ଓଜନ ପ୍ରାୟ ୧.୧୩ ଟନ୍ (୧୧୩୦ କିଲୋଗ୍ରାମ) ଥିଲା।