ଐତିହାସିକ ଭୋଜଶାଳା ହେଉଛି ମନ୍ଦିର: ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶ ହାଇକୋର୍ଟଙ୍କ ବଡ଼ ରାୟ, ASI ତଥ୍ୟକୁ ମିଳିଲା ସ୍ୱୀକୃତି

ଭୋପାଳ: ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶ ହାଇକୋର୍ଟଙ୍କ ଇନ୍ଦୋର ବେଞ୍ଚ ଶୁକ୍ରବାର ଦିନ ହିନ୍ଦୁ ପକ୍ଷଙ୍କ ଦାବିକୁ ଗ୍ରହଣ କରି ଭୋଜଶାଳାକୁ ଏକ ମନ୍ଦିର ଭାବେ ଘୋଷଣା କରିଛନ୍ତି। ହାଇକୋର୍ଟ କହିଛନ୍ତି ଯେ କେବଳ ପ୍ରାଚୀନ କୀର୍ତ୍ତିରାଜି, ଐତିହାସିକ ଗଠନ କିମ୍ବା ମନ୍ଦିର ନୁହେଁ, ବରଂ ସବୁ ପ୍ରକାରର ଧାର୍ମିକ ସ୍ଥଳର ସୁରକ୍ଷା କରିବା ପ୍ରତ୍ୟେକ ସରକାରଙ୍କ ସାମ୍ବିଧାନିକ ଦାୟିତ୍ୱ ଅଟେ। ଏହା ସହିତ ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁମାନଙ୍କୁ ମୌଳିକ ସୁବିଧା ଯୋଗାଇଦେବା, ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକରେ ଉପଯୁକ୍ତ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବା ଏବଂ ଆଇନ ଶୃଙ୍ଖଳା ବଜାୟ ରଖିବା ମଧ୍ୟ ସାମ୍ବିଧାନିକ କର୍ତ୍ତବ୍ୟର ଅନ୍ତର୍ଗତ। ଏହା ବ୍ୟତୀତ ଧାର୍ମିକ ସ୍ଥଳର ପବିତ୍ରତା ରକ୍ଷା କରିବା ଏବଂ ଦେବାଦେବୀଙ୍କ ସ୍ୱରୂପକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବା ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜରୁରୀ।

ଅଦାଲତ ଆହୁରି ମଧ୍ୟ କହିଛନ୍ତି ଯେ ବିବାଦୀୟ ସ୍ଥାନରେ ହିନ୍ଦୁମାନଙ୍କର ପୂଜାପାଠ ପରମ୍ପରା କେବେ ହେଲେ ବନ୍ଦ ହୋଇନଥିଲା। ହାଇକୋର୍ଟଙ୍କ ବେଞ୍ଚ ନିଜ ନିଷ୍ପତ୍ତିରେ ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଛନ୍ତି ଯେ, ଐତିହାସିକ ସାହିତ୍ୟ ଏବଂ ସରକାରୀ ଦସ୍ତାବିଜରୁ ଏହା ପ୍ରମାଣିତ ହେଉଛି ଯେ ବିବାଦୀୟ ସ୍ଥାନଟି ପ୍ରକୃତରେ ‘ଭୋଜଶାଳା’ ଥିଲା, ଯାହା ପରମାର ବଂଶର ରାଜା ଭୋଜଙ୍କ ସମୟରେ ସଂସ୍କୃତ ଶିକ୍ଷାର ଏକ ପ୍ରମୁଖ କେନ୍ଦ୍ର ଭାବେ ଜଣାଶୁଣା ଥିଲା।

ହିନ୍ଦୁ ପକ୍ଷର ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରୁଥିବା ଓକିଲ ବିଷ୍ଣୁ ଶଙ୍କର କହିଛନ୍ତି ଯେ କୋର୍ଟ ଭୋଜଶାଳାକୁ ରାଜା ଭୋଜଙ୍କ ମନ୍ଦିର ଭାବେ ମାନ୍ୟତା ଦେଇଛନ୍ତି। ସେ କହିଛନ୍ତି ଯେ କୋର୍ଟ ଆମକୁ ପୂଜା କରିବାର ଅଧିକାର ଦେଇଛନ୍ତି। ମୁସଲିମ ପକ୍ଷ ଅଲଗା ଜମି ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କରିପାରିବେ ଏବଂ ଏକ ବିକଳ୍ପ ଜମି ପାଇଁ ଆବେଦନ ମଧ୍ୟ କରିପାରିବେ ବୋଲି ସେ ପ୍ରକାଶ କରିଛନ୍ତି।

ହାଇକୋର୍ଟ ଏହା ମଧ୍ୟ କହିଛନ୍ତି ଯେ ସେମାନେ ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତ୍ୱିକ ଓ ଐତିହାସିକ ତଥ୍ୟ, ଏଏସଆଇ (ASI) ଦ୍ୱାରା ଜାରି ବିଜ୍ଞପ୍ତି ଏବଂ ସର୍ଭେ ରିପୋର୍ଟକୁ ବିଚାରକୁ ନେଇଛନ୍ତି। ଏଏସଆଇ ଆକ୍ଟର ଆଇନଗତ ବ୍ୟବସ୍ଥା, ଅଯୋଧ୍ୟା ମାମଲାରେ ସ୍ଥିର ହୋଇଥିବା ପୂର୍ବ ନିଷ୍ପତ୍ତି ଏବଂ ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତ୍ୱିକ ପ୍ରମାଣଗୁଡ଼ିକର ଗୁରୁତ୍ୱକୁ ଦୃଷ୍ଟିରେ ରଖି କୋର୍ଟ ଏଏସଆଇ ଦ୍ୱାରା କରାଯାଇଥିବା ଏହିପରି ବହୁମୁଖୀ ଗବେଷଣାର ନିଷ୍କର୍ଷ ଉପରେ ସହଜରେ ଭରସା କରିପାରିବେ।

ଏହି ବିବାଦ ଧାର ଜିଲ୍ଲାରେ ଥିବା ଭାରତୀୟ ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତ୍ୱିକ ସର୍ବେକ୍ଷଣ (ASI) ଦ୍ୱାରା ସଂରକ୍ଷିତ ଏକ କୀର୍ତ୍ତିରାଜିର ଧାର୍ମିକ ପରିଚୟକୁ ନେଇ ଉପୁଜିଥିଲା। ହିନ୍ଦୁ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ଭୋଜଶାଳାକୁ ବାଗଦେବୀ (ମା’ ସରସ୍ୱତୀ)ଙ୍କ ଏକ ମନ୍ଦିର ବୋଲି ମାନୁଥିବା ବେଳେ ମୁସଲିମ ପକ୍ଷ ଏହି ସ୍ଥାନକୁ କମାଲ ମୌଲା ମସଜିଦ ବୋଲି କହୁଥିଲେ। ସେହିପରି ଜୈନ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ଜଣେ ଆବେଦନକାରୀ ଦାବି କରିଥିଲେ ଯେ ଏହି ବିବାଦୀୟ ପରିସରଟି ଏକ ମଧ୍ୟଯୁଗୀୟ ଜୈନ ମନ୍ଦିର ଏବଂ ଗୁରୁକୁଳ ଥିଲା।

ଭୋଜଶାଳା ପରିସରକୁ ନେଇ ବିବାଦ ଦେଖାଦେବା ପରେ, ଏଏସଆଇ ୭ ଅପ୍ରେଲ ୨୦୦୩ରେ ଏକ ଆଦେଶ ଜାରି କରିଥିଲା। ଏହି ଆଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ ହିନ୍ଦୁମାନଙ୍କୁ ପ୍ରତି ମଙ୍ଗଳବାର ଦିନ ସେଠାରେ ପୂଜା କରିବାକୁ ଏବଂ ମୁସଲିମମାନଙ୍କୁ ପ୍ରତି ଶୁକ୍ରବାର ଦିନ ନମାଜ ପଢ଼ିବାକୁ ଅନୁମତି ଦିଆଯାଇଥିଲା। ହିନ୍ଦୁ ପକ୍ଷ ଏହି ଆଦେଶକୁ ହାଇକୋର୍ଟରେ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କରି ସେଠାରେ ପୂଜା କରିବାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଅଧିକାର ମାଗିଥିଲେ।

ହାଇକୋର୍ଟଙ୍କ ଇନ୍ଦୋର ବେଞ୍ଚର ଜଷ୍ଟିସ ବିଜୟ କୁମାର ଶୁକ୍ଲା ଏବଂ ଜଷ୍ଟିସ ଆଲୋକ ଅବସ୍ଥୀ ଚଳିତ ବର୍ଷ ଅପ୍ରେଲ ୬ ତାରିଖରୁ ଏହି ମାମଲା ସହ ଜଡ଼ିତ ପାଞ୍ଚଟି ଆବେଦନ ଓ ଏକ ରିଟ୍ ଆପିଲ୍ ଉପରେ ନିୟମିତ ଶୁଣାଣି ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ। ଭିନ୍ନ ଧାର୍ମିକ ବିଶ୍ୱାସ, ଐତିହାସିକ ଦାବି, ଜଟିଳ ଆଇନଗତ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଏବଂ ବିବାଦୀୟ ସ୍ଥାନ ସହ ଜଡ଼ିତ ହଜାର ହଜାର ଦସ୍ତାବିଜକୁ ଆଧାର କରି ସମସ୍ତ ପକ୍ଷଙ୍କ ଯୁକ୍ତି ଶୁଣିବା ପରେ, ବେଞ୍ଚ ମେ’ ୧୨ ତାରିଖରେ ନିଜ ନିଷ୍ପତ୍ତି ସଂରକ୍ଷିତ ରଖିଥିଲେ।

ଶୁଣାଣି ସମୟରେ ହିନ୍ଦୁ, ମୁସଲିମ୍ ଏବଂ ଜୈନ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ଆବେଦନକାରୀମାନେ ନିଜ ନିଜର ପକ୍ଷ ରଖି ସବିଶେଷ ଯୁକ୍ତି ଉପସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଏହି ସ୍ମାରକୀରେ ନିଜ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ପାଇଁ ଏକଛତ୍ର ପୂଜାପାଠ ଅଧିକାର ମାଗିଥିଲେ। ଏହି ସ୍ମାରକୀର ଏକ ବୈଜ୍ଞାନିକ ସର୍ଭେ କରିବା ପରେ ଏଏସଆଇ (ASI) ତାର ୨,୦୦୦ରୁ ଅଧିକ ପୃଷ୍ଠାର ରିପୋର୍ଟରେ ଦର୍ଶାଇଛି ଯେ, ଧାର୍‌ର ପରମାର ରାଜାମାନଙ୍କ ଶାସନ କାଳର ଏକ ବିଶାଳ ସଂରଚନା ଏହି ମସଜିଦ୍ ପୂର୍ବରୁ ସେଠାରେ ବିଦ୍ୟମାନ ଥିଲା ଏବଂ ବର୍ତ୍ତମାନର ବିବାଦୀୟ ସଂରଚନାଟି ମନ୍ଦିରର ବିଭିନ୍ନ ଅଂଶକୁ ପୁନର୍ବାର ବ୍ୟବହାର କରି ନିର୍ମାଣ କରାଯାଇଛି।

ହିନ୍ଦୁ ପକ୍ଷ ଦାବି କରିଛନ୍ତି ଯେ, ବୈଜ୍ଞାନିକ ସର୍ଭେ ସମୟରେ ଏଏସଆଇ ଦ୍ୱାରା ମିଳିଥିବା ମୁଦ୍ରା, ମୂର୍ତ୍ତି ଏବଂ ଶିଳାଲେଖଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରମାଣ କରୁଛି ଯେ ଏହି ପରିସରଟି ପ୍ରକୃତରେ ଏକ ମନ୍ଦିର ଥିଲା। ଅନ୍ୟପଟେ, ମୁସଲିମ୍ ପକ୍ଷ କୋର୍ଟରେ ଯୁକ୍ତି ବାଢ଼ିଛନ୍ତି ଯେ ଏଏସଆଇର ସର୍ଭେ ରିପୋର୍ଟଟି “ପକ୍ଷପାତମୂଳକ” ଏବଂ ଏହା କେବଳ ହିନ୍ଦୁ ଆବେଦନକାରୀଙ୍କ ଦାବିକୁ ସମର୍ଥନ କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଇଛି।

ଏହାକୁଖଣ୍ଡନ କରି ଏଏସଆଇ କୋର୍ଟକୁ ଜଣାଇଛି ଯେ, ଏହି ବୈଜ୍ଞାନିକ ସର୍ଭେ ପ୍ରକ୍ରିୟା ବିଶେଷଜ୍ଞମାନଙ୍କ ସହାୟତାରେ କରାଯାଇଥିଲା, ଯେଉଁଥିରେ ମୁସଲିମ୍ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ତିନିଜଣ ବିଶେଷଜ୍ଞ ମଧ୍ୟ ସାମିଲ ଥିଲେ। ହାଇକୋର୍ଟ ୧୧ ମାର୍ଚ୍ଚ ୨୦୨୪ରେ ଭୋଜଶାଳା ମନ୍ଦିର-କମାଲ ମୌଲା ମସଜିଦ୍ ପରିସରର ଏକ ବୈଜ୍ଞାନିକ ସର୍ଭେ କରିବାକୁ ଏଏସଆଇକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇଥିଲେ। ଏଏସଆଇ ସେହି ବର୍ଷ ମାର୍ଚ୍ଚ ୨୨ ରେ ଏହି ସର୍ଭେ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲା ଏବଂ ଏକ ସବିଶେଷ ୯୮ ଦିନର ସର୍ଭେ ପରେ, ଜୁଲାଇ ୧Custom ରେ ହାଇକୋର୍ଟଙ୍କ ନିକଟରେ ନିଜର ରିପୋର୍ଟ ଦାଖଲ କରିଥିଲା।