ଦେଶର ନକ୍ସା କେମିତି ତିଆରି ହୁଏ? UNରେ ପେସ୍‌ ହେଲା ନୂଆ ମାନଚିତ୍ର, ଆମେରିକା କଲା ବିରୋଧ!

ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ: ନକ୍ସା… ଆମେ ସମସ୍ତେ ଏହାକୁ ଦେଖି ଦେଶ, ମହାଦେଶ, ସମୁଦ୍ର, ପାହାଡ଼ ଓ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନ ବିଷୟରେ ଜାଣିଥାଉ। ସ୍କୁଲର ପାଠପଢ଼ା ହେଉ କିମ୍ବା ଯାତ୍ରା ସମୟରେ ରାସ୍ତା ଖୋଜିବା, ସେନାର ଯୋଜନା ହେଉ କିମ୍ବା ବୈଜ୍ଞାନିକ ଅଧ୍ୟୟନ, ନକ୍ସାର ଗୁରୁତ୍ୱ ଅନେକ। କିନ୍ତୁ ଆପଣ କେବେ ଭାବିଛନ୍ତି କି, ଆମେ ଦେଖୁଥିବା ନକ୍ସା କ’ଣ ସତରେ ପୃଥିବୀର ଠିକ୍ ଚିତ୍ର ଦେଖାଏ?

ଏହି ପ୍ରଶ୍ନକୁ ନେଇ ଏବେ ପୁଣି ଚର୍ଚ୍ଚା ଜୋର ଧରିଛି। ଆଫ୍ରିକୀୟ ଦେଶ ଟୋଗୋ ଗତ ୪ ସେପ୍ଟେମ୍ବରରେ ଜାତିସଂଘ ମହାସଭାରେ ‘କରେକ୍ଟ ଦ ମ୍ୟାପ୍’ ପ୍ରସ୍ତାବ ରଖିଥିଲା। ଭୋଟିଂ ପରେ ଏହି ପ୍ରସ୍ତାବକୁ ୧୬୪ଟି ଦେଶ ସମର୍ଥନ କରିଥିଲେ।

ଭାରତ ମଧ୍ୟ ଏହା ସପକ୍ଷରେ ଭୋଟ୍ ଦେଇଥିଲା। ଅନ୍ୟପଟେ ଆମେରିକା ଏହାକୁ ବିରୋଧ କରିଥିବା ବେଳେ ୬ଟି ଦେଶ ଭୋଟିଂରୁ ଦୂରେଇ ରହିଥିଲେ।

ଏହି ପ୍ରସ୍ତାବର ମୁଖ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି, ଏପରି ମାନଚିତ୍ରର ବ୍ୟବହାରକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହନ ଦେବା, ଯେଉଁଥିରେ ଦେଶ ଓ ମହାଦେଶଗୁଡ଼ିକର ପ୍ରକୃତ କ୍ଷେତ୍ରଫଳ ଅଧିକ ସଠିକ୍ ଅନୁପାତରେ ଦେଖାଯିବ।

ନକ୍ସା କେବଳ ଚିତ୍ର ନୁହେଁ: ଟୋଗୋର ବୈଦେଶିକ ମନ୍ତ୍ରୀ ରବର୍ଟ ଡୁସି ଏହି ପଦକ୍ଷେପକୁ ସମର୍ଥନ କରି କହିଛନ୍ତି ଯେ, ନକ୍ସା କେବଳ ଭୌଗୋଳିକ ତଥ୍ୟ ଦେଇନଥାଏ। ଏହା ବିଶ୍ୱ ବିଷୟରେ ଆମର ଚିନ୍ତାଧାରା ଏବଂ ଶିକ୍ଷାକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭାବିତ କରିଥାଏ।

ତେବେ ପ୍ରଶ୍ନ ହେଉଛି, ପୃଥିବୀର ନକ୍ସାରେ କାହିଁକି ଦେଶଗୁଡ଼ିକର ଆକାର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଦେଖାଯାଏ? ସାଟେଲାଇଟ୍ ଆସିବା ପୂର୍ବରୁ କେମିତି ନକ୍ସା ତିଆରି ହେଉଥିଲା? ଏବଂ ଆମେରିକା ଏହି ପ୍ରସ୍ତାବକୁ କାହିଁକି ବିରୋଧ କଲା?

କାହିଁକି ଆବଶ୍ୟକ ହେଲା ନକ୍ସା: ପ୍ରାଚୀନ ସମୟରେ ଲୋକେ ରାସ୍ତା, ନଦୀ, ପାହାଡ଼ ଓ ସମୁଦ୍ରକୁ ଚିହ୍ନି ଯାତ୍ରା କରୁଥିଲେ। ପରେ ବ୍ୟବସାୟ ବଢ଼ିଲା, ସମୁଦ୍ରଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ ହେଲା ଏବଂ ନୂଆ ଦ୍ୱୀପ ଓ ଅଞ୍ଚଳ ଆବିଷ୍କାର ହେଲା। ଯାତ୍ରୀ ଓ ବ୍ୟବସାୟୀମାନଙ୍କୁ ରାସ୍ତାର ତଥ୍ୟ ସଂରକ୍ଷଣ କରିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ପଡ଼ିଲା। ଏହିଠାରୁ ନକ୍ସା ତିଆରିର ବିକାଶ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।

ପ୍ରାଚୀନ ସଭ୍ୟତାରେ ମାଟିର ଫଳକ, ପଥର ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମାଧ୍ୟମରେ ନକ୍ସା ତିଆରି ହେଉଥିଲା। ସେଥିରେ ନଦୀ, ପାହାଡ଼ ଓ ବସତିଗୁଡ଼ିକୁ ଚିହ୍ନିତ କରାଯାଉଥିଲା। ଯଦିଓ ସେହି ନକ୍ସାରେ ଦୂରତା ଓ ଦିଗ ସବୁବେଳେ ସଠିକ୍ ନଥିଲା, ତଥାପି ସେ ସମୟରେ ଏହା ବେଶ୍ ଉପଯୋଗୀ ଥିଲା।

ସାଟେଲାଇଟ୍ ପୂର୍ବରୁ କେମିତି ତିଆରି ହେଉଥିଲା ନକ୍ସା: ସାଟେଲାଇଟ୍ ଆସିବା ପୂର୍ବରୁ ନକ୍ସା ତିଆରି ପାଇଁ ସର୍ଭେୟରମାନେ ନିଜେ ଜମି ଉପରେ ଯାଇ ମାପଚୁପ କରୁଥିଲେ। ଏହାକୁ ସର୍ଭେକ୍ଷଣ କୁହାଯାଏ।

ସର୍ଭେୟରମାନେ ଜମିର ଦୂରତା, ଉଚ୍ଚତା, ନଦୀ, ପାହାଡ଼ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନର ଅବସ୍ଥିତି ରେକର୍ଡ କରୁଥିଲେ। ଦିଗ ଜାଣିବା ପାଇଁ କମ୍ପାସ୍ ଏବଂ ଦୂରତା ମାପିବା ପାଇଁ ଚେନ୍ ଓ ଦଉଡ଼ି ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉଥିଲା। ପରେ ଥିଓଡୋଲାଇଟ୍ ଭଳି ଉପକରଣ ଆସିବା ପରେ କୋଣ ଓ ଉଚ୍ଚତାକୁ ଅଧିକ ସଠିକ୍ ଭାବେ ମପାଯାଇପାରିଲା।

ଭାରତରେ ମଧ୍ୟ ବ୍ରିଟିଶ ଶାସନ ସମୟରେ ବଡ଼ ଧରଣର ସର୍ଭେ କରାଯାଇଥିଲା। ‘ଗ୍ରେଟ୍ ଟ୍ରିଗୋନୋମେଟ୍ରିକାଲ୍ ସର୍ଭେ’ ମାଧ୍ୟମରେ ଭାରତର ଭୌଗୋଳିକ ସ୍ଥିତି ଓ ବିଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳର ଉଚ୍ଚତା ମାପିବା ପାଇଁ ବର୍ଷ ବର୍ଷ ଧରି କାମ କରାଯାଇଥିଲା।

ନକ୍ସା ତିଆରିରେ ଗଣିତର ବଡ଼ ଭୂମିକା: ନକ୍ସା କେବଳ ଗୋଟିଏ ଚିତ୍ର ନୁହେଁ। ଏହା ପଛରେ ଗଣିତ ଓ ବିଜ୍ଞାନର ବଡ଼ ଭୂମିକା ରହିଛି। ପୃଥିବୀରେ କୌଣସି ସ୍ଥାନର ଅବସ୍ଥାନକୁ ଅକ୍ଷାଂଶ ଓ ଦ୍ରାଘିମାଂଶ ମାଧ୍ୟମରେ ଚିହ୍ନଟ କରାଯାଏ।

କିନ୍ତୁ ସବୁଠୁ ବଡ଼ ସମସ୍ୟା ହେଉଛି, ପୃଥିବୀ ଗୋଲାକାର, ଯେତେବେଳେ କାଗଜ କିମ୍ବା ସ୍କ୍ରିନ୍ ସମତଳ। ତେଣୁ ଗୋଲାକାର ପୃଥିବୀକୁ ସମତଳ ନକ୍ସାରେ ଦେଖାଇବା ସମୟରେ କିଛି ନା କିଛି ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୁଏ। ଏହି ଗଣିତୀୟ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ‘ମ୍ୟାପ୍ ପ୍ରୋଜେକ୍ସନ୍’ କୁହାଯାଏ।

ମାର୍କେଟର ପ୍ରୋଜେକ୍ସନ୍ କ’ଣ: ବିଶ୍ୱର ସବୁଠୁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ନକ୍ସା ପ୍ରଣାଳୀ ମଧ୍ୟରୁ ମର୍କେଟର ପ୍ରୋଜେକ୍ସନ୍ ଅନ୍ୟତମ। ୧୫୬୯ ମସିହାରେ ଜେରାର୍ଡସ୍ ମର୍କେଟର ଏହାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଥିଲେ। ଏହାର ମୁଖ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସମୁଦ୍ରଯାତ୍ରାକୁ ସହଜ କରିବା ଥିଲା। ଏଥିରେ ଦିଗ ଓ କୋଣ ବୁଝିବା ସହଜ ହେଉଥିବାରୁ ନାବିକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ବହୁତ ଉପଯୋଗୀ ଥିଲା।

କିନ୍ତୁ ଏହି ନକ୍ସାର ଏକ ବଡ଼ ସୀମାବଦ୍ଧତା ରହିଛି। ଧ୍ରୁବ ଅଞ୍ଚଳ ନିକଟର ଦେଶ ଓ ଅଞ୍ଚଳଗୁଡ଼ିକ ଏଥିରେ ପ୍ରକୃତ ଆକାରଠାରୁ ବହୁତ ବଡ଼ ଦେଖାଯାଆନ୍ତି।

ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ମର୍କେଟର ନକ୍ସାରେ ଗ୍ରୀନଲ୍ୟାଣ୍ଡ ବହୁତ ବଡ଼ ଦେଖାଯାଏ। ଅନେକ ସମୟରେ ଏହା ଆଫ୍ରିକା ପାଖାପାଖି ଆକାରର ଲାଗେ। କିନ୍ତୁ ବାସ୍ତବରେ ଆଫ୍ରିକା ଗ୍ରୀନଲ୍ୟାଣ୍ଡଠାରୁ ଅନେକ ଗୁଣ ବଡ଼। କାନାଡା, ରୁଷିଆ ଏବଂ ଉତ୍ତର ୟୁରୋପର ଅଞ୍ଚଳଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ଏହି ପ୍ରୋଜେକ୍ସନ୍‌ରେ ବାସ୍ତବତାଠାରୁ ବଡ଼ ଦେଖାଯାଇପାରେ।

ଇକ୍ୱାଲ୍ ଆର୍ଥ ପ୍ରୋଜେକ୍ସନ କ’ଣ: ଇକ୍ୱାଲ୍ ଆର୍ଥ ପ୍ରୋଜେକ୍ସନ୍ ହେଉଛି ଏକ ଏପରି ମାନଚିତ୍ର ପ୍ରଣାଳୀ, ଯାହାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଦେଶ ଓ ମହାଦେଶର କ୍ଷେତ୍ରଫଳକୁ ଅଧିକ ସଠିକ୍ ଅନୁପାତରେ ଦେଖାଇବା।

ଏହି ପ୍ରୋଜେକ୍ସନ୍‌ରେ ଆଫ୍ରିକା, ଏସିଆ ଓ ଦକ୍ଷିଣ ଆମେରିକାର ବାସ୍ତବ ଆକାର ଅଧିକ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ। ଗ୍ରୀନଲ୍ୟାଣ୍ଡ ମଧ୍ୟ ମର୍କେଟର ନକ୍ସା ତୁଳନାରେ ଛୋଟ ଦେଖାଯାଏ।

ତେବେ ଏହି ନକ୍ସା ମଧ୍ୟ ପୃଥିବୀର ସବୁକିଛିକୁ ଶତ ପ୍ରତିଶତ ସଠିକ୍ ଭାବେ ଦେଖାଇପାରେ ନାହିଁ। କାରଣ ଗୋଲାକାର ପୃଥିବୀକୁ ସମତଳ କାଗଜରେ ଦେଖାଇବା ସମୟରେ କୌଣସି ନା କୌଣସି ଦିଗରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେବା ସ୍ୱାଭାବିକ। କେତେକ ନକ୍ସା କ୍ଷେତ୍ରଫଳକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଏ, ଆଉ କେତେକ ଦିଗ, ଦୂରତା କିମ୍ବା ଆକୃତିକୁ ଅଧିକ ସଠିକ୍ ରଖେ।

UNର କରେକ୍ଟ ଦ ମ୍ୟାପ୍ ପ୍ରସ୍ତାବ କ’ଣ: ଜାତିସଂଘ ମହାସଭା ‘କରେକ୍ଟ ଦ ମ୍ୟାପ୍’ ପ୍ରସ୍ତାବକୁ ସମର୍ଥନ କରିଛି। ଭୋଟିଂରେ ୧୬୪ଟି ଦେଶ ପ୍ରସ୍ତାବ ସପକ୍ଷରେ ଭୋଟ୍ ଦେଇଥିଲେ। ଆମେରିକା ଏହାକୁ ବିରୋଧ କରିଥିବା ବେଳେ ୬ଟି ଦେଶ ଭୋଟିଂରୁ ଦୂରେଇ ରହିଥିଲେ।

ତେବେ ଏଠାରେ ଗୋଟିଏ କଥା ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ବୁଝିବା ଜରୁରୀ। ଏହି ପ୍ରସ୍ତାବର ଅର୍ଥ କୌଣସି ଦେଶର ସୀମା ବଦଳିଯିବା ନୁହେଁ। କୌଣସି ଦେଶର ଜମି କିମ୍ବା ପ୍ରକୃତ କ୍ଷେତ୍ରଫଳ ମଧ୍ୟ ବଦଳିବ ନାହିଁ। ଏହା ମୁଖ୍ୟତଃ ମାନଚିତ୍ରରେ ଦେଶ ଓ ମହାଦେଶର କ୍ଷେତ୍ରଫଳକୁ ଅଧିକ ବାସ୍ତବ ଅନୁପାତରେ ଦେଖାଇବା ସହ ଜଡ଼ିତ।

ଏହା ଆଇନଗତ ଭାବେ ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ଅର୍ଥାତ୍ ବିଶ୍ୱର ସମସ୍ତ ଦେଶକୁ ତୁରନ୍ତ ନିଜର ପୁରୁଣା ନକ୍ସା ବଦଳାଇବାକୁ ପଡ଼ିବ ନାହିଁ।

ଆମେରିକା କାହିଁକି ବିରୋଧ କଲା: ଆମେରିକା ଏହି ପ୍ରସ୍ତାବକୁ ବିରୋଧ କରିଥିବା ଏକମାତ୍ର ଦେଶ ଥିଲା। ଆମେରିକାର ଯୁକ୍ତି ହେଉଛି, ନକ୍ସାର ପ୍ରୋଜେକ୍ସନ୍ ବାଛିବା ଏକ ବୈଷୟିକ ବିଷୟ। ଜାତିସଂଘକୁ ବିଶ୍ୱର ବଡ଼ ସମସ୍ୟାଗୁଡ଼ିକ ଉପରେ ଅଧିକ ଧ୍ୟାନ ଦେବା ଉଚିତ।

ଆମେରିକାର ମତରେ, ଗୋଟିଏ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ନକ୍ସାକୁ କୌଣସି ବିଚାରଧାରା ସହ ଯୋଡ଼ିବା ଠିକ୍ ନୁହେଁ। କାରଣ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ କାମ ପାଇଁ ଭିନ୍ନ ପ୍ରୋଜେକ୍ସନ୍ ଉପଯୋଗୀ ହୋଇଥାଏ।

ଅନ୍ୟପଟେ ପ୍ରସ୍ତାବର ସମର୍ଥକମାନଙ୍କ ଯୁକ୍ତି ହେଉଛି, ନକ୍ସା ଲୋକଙ୍କ ଚିନ୍ତାଧାରାକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିପାରେ। ଯଦି କୌଣସି ମହାଦେଶ କିମ୍ବା ଅଞ୍ଚଳକୁ ନକ୍ସାରେ ବାରମ୍ବାର ଛୋଟ ଦେଖାଯାଏ, ତେବେ ତାହାର ପ୍ରକୃତ ଆକାର ଓ ଗୁରୁତ୍ୱ ବିଷୟରେ ଭୁଲ ଧାରଣା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇପାରେ।

ଭାରତ ଉପରେ କ’ଣ ପ୍ରଭାବ ପଡ଼ିବ:ଏହି ପରିବର୍ତ୍ତନ ଭାରତର ପ୍ରକୃତ ଜମି କିମ୍ବା ସୀମା ଉପରେ କୌଣସି ପ୍ରଭାବ ପକାଇବ ନାହିଁ। ଭାରତର ପ୍ରକୃତ କ୍ଷେତ୍ରଫଳ ସମାନ ରହିବ। କେବଳ ନୂଆ ପ୍ରୋଜେକ୍ସନ୍‌ରେ ଭାରତର ଆକାର କିଛିଟା ଭିନ୍ନ ଭାବେ ଦେଖାଯାଇପାରେ।

ଭାରତ ଓ ପାକିସ୍ତାନର ଅବସ୍ଥାନ ବଦଳିବ ନାହିଁ ଏବଂ ଦୁଇ ଦେଶର ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସୀମା ମଧ୍ୟ ବଦଳିବ ନାହିଁ। ପରିବର୍ତ୍ତନ କେବଳ ମାନଚିତ୍ରରେ ଉପସ୍ଥାପନାର ହେବ।

ତାହାଲେ ମାର୍କେଟର ନକ୍ସା ବନ୍ଦ ହୋଇଯିବ କି: ନା, ମର୍କେଟର ପ୍ରୋଜେକ୍ସନ୍‌ର ବ୍ୟବହାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବନ୍ଦ ହୋଇଯିବ ନାହିଁ। ସମୁଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନାଭିଗେସନ୍‌ରେ ଦିଗ ଓ କୋଣ ବୁଝିବା ପାଇଁ ଏହା ଏବେ ମଧ୍ୟ ଉପଯୋଗୀ।

ଅନ୍ୟପଟେ ଇକ୍ୱାଲ୍ ଆର୍ଥ ଭଳି ନକ୍ସା ଶିକ୍ଷା, ଜନସଂଖ୍ୟା ଅଧ୍ୟୟନ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଦେଶର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ ତୁଳନା ପାଇଁ ଅଧିକ ଉପଯୋଗୀ ହୋଇପାରେ।

ତେଣୁ ଆଗାମୀ ଦିନରେ ଗୋଟିଏ ନକ୍ସା ସମସ୍ତ କାମ ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର ହେବା ବଦଳରେ, ଆବଶ୍ୟକତା ଅନୁସାରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପ୍ରୋଜେକ୍ସନ୍‌ର ନକ୍ସା ବ୍ୟବହାର ଜାରି ରହିପାରେ।

ଅର୍ଥାତ୍, ନକ୍ସା ବଦଳିଲେ ଦେଶର ଜମି ବଦଳେ ନାହିଁ, ବଦଳେ କେବଳ ପୃଥିବୀକୁ ଆମେ କେମିତି ଦେଖୁଛୁ ଓ ବୁଝୁଛୁ, ତାହାର ଉପସ୍ଥାପନା।