ମୃତ୍ୟୁର କେତେ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କରାଯାଇପାରେ ପୋଷ୍ଟମର୍ଟମ? ଶବକୁ କିପରି କରାଯାଏ ସଂରକ୍ଷଣ?
ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଶବର ପୋଷ୍ଟମର୍ଟମ କରିବା ଦ୍ୱାରା ମୃତ୍ୟୁର ପ୍ରକୃତ କାରଣ ଜାଣିବାରେ ସହଦ ହୁଏ।
ଓଡିଶାଭାସ୍କର: ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶ ଭୋପାଳରେ ଟ୍ୱିଶା ଶର୍ମାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ମାମଲାରେ ନିକଟରେ CBI ୬୩୬ ପୃଷ୍ଠାର ଚାର୍ଜସିଟ୍ ଦାଖଲ କରିଛି। ଏଥିରେ ଟ୍ୱିଶାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଆତ୍ମହତ୍ୟା ବୋଲି ଦର୍ଶାଯାଇଛି।
ଏହା ସହିତ କୋର୍ଟଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶରେ କରାଯାଇଥିବା ଦ୍ୱିତୀୟ ପୋଷ୍ଟମର୍ଟମରେ AIIMSର ମେଡିକାଲ ବୋର୍ଡ ମଧ୍ୟ ମୃତ୍ୟୁ ଆତ୍ମହତ୍ୟାଜନିତ ବୋଲି ମତ ଦେଇଛି। ଶରୀରରେ ମାଡ଼ ମରା କିମ୍ବା ଧସ୍ତାଧସ୍ତିର ଚିହ୍ନ ମିଳିନଥିବା ମଧ୍ୟ ରିପୋର୍ଟରେ କୁହାଯାଇଛି।
ତେବେ ଏହି ମାମଲା ପୁଣିଥରେ ଫୋରେନସିକ୍ ଯାଞ୍ଚ ଏବଂ ପୋଷ୍ଟମର୍ଟମକୁ ନେଇ ଆଲୋଚନା ବଢ଼ାଇଛି। ସାଧାରଣତଃ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଯଥାସମ୍ଭବ ଶୀଘ୍ର ପୋଷ୍ଟମର୍ଟମ କରାଯିବା ଉଚିତ, କାରଣ ସମୟ ବିତିବା ସହ ଶରୀରରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆସିଥାଏ।
ଯଦି ପୋଷ୍ଟମର୍ଟମରେ ବିଳମ୍ବ ହୁଏ, ତେବେ ଶବକୁ ଥଣ୍ଡା ଘର କିମ୍ବା ମର୍ଚୁଆରୀରେ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ତାପମାତ୍ରାରେ ସଂରକ୍ଷିତ କରାଯାଏ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଶରୀରରେ ହେଉଥିବା ପ୍ରାକୃତିକ ପରିବର୍ତ୍ତନର ଗତି କମିଥାଏ।
ପୋଷ୍ଟମର୍ଟମ କେତେ ଶୀଘ୍ର କରାଯିବା ଉଚିତ: ପୋଷ୍ଟମର୍ଟମ, ଯାହାକୁ ଅଟୋପ୍ସି ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ, ସାଧାରଣତଃ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଯେତେ ଶୀଘ୍ର ସମ୍ଭବ କରାଯାଇଥାଏ। ଆଦର୍ଶ ଭାବେ, ମୃତ୍ୟୁର ୪୮ରୁ ୭୨ ଘଣ୍ଟା ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଯାଞ୍ଚ କରାଯାଏ। ଏହାର କାରଣ ହେଉଛି, ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଶରୀରରେ ଅନେକ ପ୍ରାକୃତିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଘଟିଥାଏ, ଯାହା ଫୋରେନସିକ୍ ଯାଞ୍ଚର ନିଷ୍କର୍ଷକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିପାରେ।
ତେବେ ଏଭଳି କୌଣସି ସରଳ ନିୟମ ନାହିଁ ଯେ, ଏହି ସମୟସୀମା ପରେ ଶବ ବ୍ୟବଚ୍ଛେଦ କରିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ। ଯଦି ଶବକୁ ଠିକ୍ ଭାବେ ସଂରକ୍ଷିତ କରାଯାଇଥାଏ, ତେବେ ଫୋରେନସିକ୍ ବିଶେଷଜ୍ଞମାନେ ବହୁ ସମୟ ପରେ ମଧ୍ୟ ଏହାର ଯାଞ୍ଚ କରିପାରନ୍ତି।
କେତେକ ପରିସ୍ଥିତିରେ ମୃତ୍ୟୁର କିଛି ମାସ କିମ୍ବା ବର୍ଷ ପରେ ମଧ୍ୟ ଶବର ଫୋରେନସିକ୍ ଯାଞ୍ଚ କରାଯାଇପାରେ। ତେବେ ମିଳୁଥିବା ପ୍ରମାଣର ଗୁଣବତ୍ତା ଏବଂ ପ୍ରକାର ବହୁତ ମାତ୍ରାରେ ଶରୀରକୁ କିପରି ସଂରକ୍ଷଣ କରାଯାଇଥିଲା, ତାହା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ।
ଶବକୁ କିପରି ସଂରକ୍ଷଣ କରାଯାଏ: କୌଣସି ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ହେବା ପରେ ଶରୀରରେ ପ୍ରାକୃତିକ ଭାବେ କ୍ଷୟ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଆରମ୍ଭ ହୋଇଯାଏ। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଧୀର କରିବା ପାଇଁ ହସ୍ପିଟାଲ, ମର୍ଚୁଆରୀ ଏବଂ ଫୋରେନସିକ୍ କେନ୍ଦ୍ରଗୁଡ଼ିକରେ ମୁଖ୍ୟତଃ ରେଫ୍ରିଜରେସନ୍ କିମ୍ବା ରାସାୟନିକ ସଂରକ୍ଷଣ ପଦ୍ଧତି ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ।
କୋଲ୍ଡ ଷ୍ଟୋରେଜ୍ ଏବଂ ରେଫ୍ରିଜରେସନ୍: ଶରୀରକୁ ଅଳ୍ପ ସମୟ ପାଇଁ ସଂରକ୍ଷଣ କରିବାରେ ରେଫ୍ରିଜରେସନ୍ ସବୁଠାରୁ ସାଧାରଣ ପଦ୍ଧତି। କୌଣସି ଶବକୁ କିଛି ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସଂରକ୍ଷିତ କରିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ଥିଲେ, ମର୍ଚୁଆରୀରେ ସାଧାରଣତଃ ୪°Cରୁ ୬°C ମଧ୍ୟରେ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ତାପମାତ୍ରାରେ ରଖାଯାଏ। କମ୍ ତାପମାତ୍ରା ଯୋଗୁଁ ବ୍ୟାକ୍ଟେରିଆର କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ଏବଂ ଶରୀରର କ୍ଷୟ ପାଇଁ ଦାୟୀ ଅନ୍ୟ ପ୍ରକ୍ରିୟାଗୁଡ଼ିକ ଧୀର ହୋଇଯାଏ।
ଯଦି କୌଣସି ଶରୀରକୁ ଅଧିକ ସମୟ ପାଇଁ ସଂରକ୍ଷଣ କରିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ଥାଏ, ତେବେ ବିଶେଷ ଫ୍ରିଜିଂ ସୁବିଧାରେ ଏହାକୁ ଆହୁରି କମ୍ ତାପମାତ୍ରାରେ ରଖାଯାଇପାରେ। ପରିସ୍ଥିତି ଏବଂ ସୁବିଧା ଅନୁସାରେ ତାପମାତ୍ରା ପ୍ରାୟ -୧୦°Cରୁ -୨୦°C ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହୋଇପାରେ।
କୋଲ୍ଡ ଷ୍ଟୋରେଜ୍ ଶରୀରର କ୍ଷୟ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବନ୍ଦ କରିପାରେ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଏହା ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଅନେକ ମାତ୍ରାରେ ଧୀର କରିଦିଏ, ଯାହା ଫଳରେ ଫୋରେନସିକ୍ ବିଶେଷଜ୍ଞମାନଙ୍କୁ ଯାଞ୍ଚ ପାଇଁ ଅଧିକ ସମୟ ମିଳିଥାଏ।
ଶବଲେପନ କ’ଣ: ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶବକୁ ସଂରକ୍ଷଣ କରିବା ପାଇଁ ଶବଲେପନ ପଦ୍ଧତି ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇପାରେ। ବିଶେଷକରି କୌଣସି ଶବକୁ ଦୀର୍ଘ ଦୂରତାକୁ ନେବା କିମ୍ବା ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପାଇଁ ସଂରକ୍ଷିତ କରିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ଥିଲେ ଏହି ପଦ୍ଧତି ଅପଣାଯାଏ।
ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଶରୀରର ରକ୍ତନଳୀ ବ୍ୟବସ୍ଥା ମଧ୍ୟରେ ବିଶେଷ ପ୍ରକାରର ରାସାୟନିକ ଦ୍ରବଣ ପ୍ରବେଶ କରାଯାଏ। ଏହି ଦ୍ରବଣରେ ସାଧାରଣତଃ ଫର୍ମାଲ୍ଡିହାଇଡ୍ ଆଧାରିତ ଯୌଗିକ, ଗ୍ଲୁଟାରାଲ୍ଡିହାଇଡ୍ ଏବଂ ଆଲକୋହଲ୍ ଭଳି ସଂରକ୍ଷକ ରାସାୟନିକ ପଦାର୍ଥ ରହିଥାଏ।
ପୋଷ୍ଟମର୍ଟମରେ ବିଳମ୍ବ ହେଲେ କ’ଣ ହୁଏ: ପୋଷ୍ଟମର୍ଟମରେ ବିଳମ୍ବ ହେଲେ ଫୋରେନସିକ୍ ଯାଞ୍ଚ ଅନେକ ମାତ୍ରାରେ କଷ୍ଟକର ହୋଇପାରେ। କାରଣ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଶରୀରରେ ଲଗାତାର ପ୍ରାକୃତିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଘଟିଥାଏ।
ଏହାର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ହେଉଛି ରିଗର ମୋର୍ଟିସ୍ ବା ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ମାଂସପେଶୀ ଶକ୍ତ ହୋଇଯିବା। ଏହା ସାଧାରଣତଃ ମୃତ୍ୟୁର କିଛି ଘଣ୍ଟା ମଧ୍ୟରେ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ଏବଂ ଶରୀରର ଯାଞ୍ଚ ଉପରେ ପ୍ରଭାବ ପକାଇପାରେ।
ଆଉ ଏକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ହେଉଛି ଅଟୋଲାଇସିସ୍। ଏଥିରେ ଶରୀରର କୋଷ ଭିତରେ ଥିବା ଏନ୍ଜାଇମ୍ ଟିସୁକୁ ଭାଙ୍ଗିବା ଆରମ୍ଭ କରେ। ଏହା ସହିତ ବ୍ୟାକ୍ଟେରିଆ ମଧ୍ୟ ଶରୀରର କ୍ଷୟ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଯୋଗ ଦେଇଥାଏ। ଧୀରେ ଧୀରେ ଏହା ଶରୀରର ବିଭିନ୍ନ ଅଙ୍ଗ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଅଂଶକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରେ।
ଶରୀରର କ୍ଷୟ ପ୍ରକ୍ରିୟା ବଢ଼ିବା ସହିତ କେତେକ ପ୍ରକାରର ପ୍ରମାଣ ଚିହ୍ନଟ କରିବା କଷ୍ଟକର ହୋଇପାରେ। ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ହେଉଥିବା ରାସାୟନିକ ଏବଂ ଜୈବିକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଯୋଗୁଁ ରକ୍ତର ଅବସ୍ଥା, ପେଟରେ ଥିବା ଖାଦ୍ୟ ସାମଗ୍ରୀ ଏବଂ ବିଷାକ୍ତ ପଦାର୍ଥର ସମ୍ଭାବ୍ୟ ଚିହ୍ନ ମଧ୍ୟ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହୋଇପାରେ।