ସାପ କେତେ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନଖାଇ ରହିପାରେ? ଜାଣନ୍ତୁ ଏହା ପଛରେ ଥିବା ଚମକାଇଦେବା ଭଳି ବିଜ୍ଞାନ

ନାଗପଞ୍ଚମୀ ଅବସରରେ ଜାଣନ୍ତୁ ସାପଙ୍କ ସେହି ଅନନ୍ୟ ବିଶେଷତା, ଯାହା ମଣିଷଙ୍କଠାରେ ନାହିଁ; ବିନା ଖାଦ୍ୟରେ ମାସ ମାସ ଧରି କିପରି ବଞ୍ଚନ୍ତି ସାପ?

ଓଡିଶାଭାସ୍କର: ନାଗପଞ୍ଚମୀ ନାଗ ପୂଜାର ଏକ ପବିତ୍ର ଦିନ। ଧାର୍ମିକ ମାନ୍ୟତା ଅନୁସାରେ, ଏହି ଦିନ ନାଗ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ କାଳସର୍ପ ଭଳି ଦୋଷରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳିବା ସହ ପରିବାରରେ ସୁଖ-ସମୃଦ୍ଧି ଆସିଥାଏ।

ନାଗକୁ ସବୁବେଳେ ଏକ ରହସ୍ୟମୟ ଜୀବ ଭାବେ ମନେ କରାଯାଏ। ଏହାର ଏକ ବଡ଼ କାରଣ ହେଉଛି ନାଗକୁ ନେଇ ରହିଥିବା ବିଭିନ୍ନ ଧାର୍ମିକ ମାନ୍ୟତା ଓ ଲୋକକଥା।

ସାପକୁ ନେଇ ଏକ ପ୍ରଶ୍ନ ମଧ୍ୟ ଉଠେ, ସାପ ଶେଷରେ କେତେ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭୋକିଲା ରହିପାରେ? ବିଜ୍ଞାନ କହେ, ମଣିଷକୁ କିଛି ଘଣ୍ଟା ଖାଦ୍ୟ ନମିଳିଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଶରୀର ଉପରେ ଏହାର ପ୍ରଭାବ ପଡ଼ିବା ଆରମ୍ଭ ହୋଇଯାଏ। କିନ୍ତୁ ସାପଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏହା ସେତେ ସହଜ ନୁହେଁ।

ସାପ ଅନେକ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କିଛି ନଖାଇ ମଧ୍ୟ ବଞ୍ଚିପାରନ୍ତି। ସେମାନେ କେତେ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଖାଦ୍ୟ ନଖାଇ ରହିପାରିବେ, ତାହା ମୁଖ୍ୟତଃ ସାପର ଆକାର, ବୟସ, ପ୍ରଜାତି ଏବଂ ଶେଷ ଥର ଖାଇଥିବା ଖାଦ୍ୟର ପରିମାଣ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ।

ସାପ କେତେ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭୋକିଲା ରହିପାରେ: ଅଧିକାଂଶ ସୁସ୍ଥ ବୟସ୍କ ସାପ ୬ରୁ ୧୨ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିନା ଖାଦ୍ୟରେ ବଞ୍ଚିପାରନ୍ତି। ତେବେ ଏହି ସମୟ ସାପର ପ୍ରଜାତି, ଆକାର, ବୟସ ଏବଂ ମେଟାବଲିଜମ୍‌ର ସ୍ଥିତି ଉପରେ ଅଧିକ ନିର୍ଭର କରେ।

ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟର କଥା ହେଉଛି, ବଡ଼ ଅଜଗର ଏକ ବର୍ଷରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ସମୟ ଖାଦ୍ୟ ନଖାଇ ରହିପାରନ୍ତି। ଅନ୍ୟପଟେ, କର୍ନ ସ୍ନେକ୍‌ ଭଳି ଛୋଟ ପ୍ରଜାତିର ସାପ ପ୍ରାୟ ୩ରୁ ୪ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବଞ୍ଚି ରହିପାରନ୍ତି। ବୟସ୍କ ସାପ ୬ରୁ ୧୨ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିନା ଖାଦ୍ୟରେ ରହିପାରନ୍ତି।

କିଛି ସାପ ପ୍ରଜାତିକୁ ନେଇ ବୈଜ୍ଞାନିକମାନେ ଆହୁରି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ତଥ୍ୟ ଦେଇଛନ୍ତି। ଗବେଷଣା ଅନୁସାରେ, କିଛି ପ୍ରଜାତିର ସାପ ଲଗାତାର ଦୁଇ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭୋକିଲା ରହିବାର ପରିସ୍ଥିତିକୁ ମଧ୍ୟ ସହିପାରନ୍ତି।

ବିନା ଖାଦ୍ୟରେ ଏମିତି ବଞ୍ଚି ରହନ୍ତି ସାପ: ସାପମାନଙ୍କର ଏହି ବିଶେଷ କ୍ଷମତା ପଛରେ ରହିଛି ସେମାନଙ୍କର ମେଟାବଲିଜମ୍। ୨୦୦୭ ମସିହାରେ ଆମେରିକାର ଜଣେ ଗବେଷକ ମାର୍ଶଲ୍ ମ୍ୟାକ୍ୟୁ ରାଟ୍ ସ୍ନେକ୍, ୱେଷ୍ଟର୍ଣ୍ଣ ଡାଏମଣ୍ଡବ୍ୟାକ୍ ରାଟଲସ୍ନେକ୍ ଏବଂ ବଲ୍ ପାଇଥନ୍ ଭଳି ୩ଟି ପ୍ରଜାତିର ୬୨ଟି ସାପକୁ ପ୍ରାୟ ୬ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଖାଦ୍ୟ ନଦେଇ ରଖିଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ସେମାନଙ୍କ ଶରୀରରେ ହେଉଥିବା ପରିବର୍ତ୍ତନର ଅଧ୍ୟୟନ କରାଯାଇଥିଲା।

ଅଧ୍ୟୟନର ଫଳାଫଳ ଚମକାଇଦେବା ଭଳି ଥିଲା। ଏହି ସାପମାନେ ନିଜର ସାଧାରଣ ମେଟାବଲିଜମ୍ ହାରକୁ ପ୍ରାୟ ୭୨ ପ୍ରତିଶତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କମାଇ ଦେଇଥିଲେ।

ଅର୍ଥାତ୍, ଶରୀରକୁ ସକ୍ରିୟ ରଖିବା ପାଇଁ ଯେତିକି ଶକ୍ତି ଆବଶ୍ୟକ, ସାପମାନେ ତାହାକୁ ବହୁତ କମ୍ କରିଦିଅନ୍ତି। ଫଳରେ ଶରୀରରେ ଜମା ଥିବା ଚର୍ବିର ଭଣ୍ଡାର ମଧ୍ୟ ବହୁତ ଧୀରେ ଧୀରେ ଖର୍ଚ୍ଚ ହୁଏ।

ସବୁଠାରୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟର କଥା ହେଉଛି, ଖାଦ୍ୟ ନମିଳିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ଏହି ସାପମାନଙ୍କର ଲମ୍ବ କମିନଥିଲା। ବରଂ ସେମାନେ ବଢ଼ି ଚାଲିଥିଲେ। ଏହା ବୈଜ୍ଞାନିକମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲା।

ଅର୍ଥାତ୍, ଖାଦ୍ୟ ନଖାଇ ମଧ୍ୟ ସାପ ନିଜ ଶରୀରରେ ଜମା ଥିବା ଚର୍ବିର ଶକ୍ତି ବ୍ୟବହାର କରି ବଢ଼ିପାରେ। ସାପ ଭୋକିଲା ରହିଲେ ଶରୀରରେ ଜମା ଥିବା ଚର୍ବିକୁ ଶକ୍ତି (ଏନର୍ଜି) ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି।

ଭୋକ ଲାଗିଲେ ଶରୀରରେ କ’ଣ କ’ଣ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୁଏ: ସାପ ଭୋକିଲା ରହିବା ସମୟରେ ତା’ର ଶରୀର ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କ୍ରମରେ କାମ କରେ। ପ୍ରଥମେ ଶରୀରରେ ଜମା ହୋଇଥିବା ଚର୍ବିକୁ ଶକ୍ତି ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ। କେବଳ ସାପ ନୁହେଁ, ମଣିଷ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଜୀବଜନ୍ତୁଙ୍କ ଶରୀରରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ହୋଇଥାଏ।

କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ ଶରୀରରେ ଥିବା ଚର୍ବି ଧୀରେ ଧୀରେ ଶେଷ ହେବାକୁ ଲାଗେ, ସେତେବେଳେ କିଛି ପ୍ରଜାତିର ସାପ ଆହୁରି ଏକ ପଦକ୍ଷେପ ଆଗକୁ ବଢ଼ନ୍ତି। ରାଟ୍ ସ୍ନେକ୍‌ ଭଳି କିଛି ପ୍ରଜାତି ନିଜ ଶରୀରରେ ଥିବା ପ୍ରୋଟିନ୍‌କୁ ଭାଙ୍ଗି ଶକ୍ତି ହାସଲ କରିବା ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତି।

ଜଙ୍ଗଲରେ ସାପଙ୍କ ପାଇଁ ଭୋକିଲା ରହିବା ସାଧାରଣ କଥା: ଜଙ୍ଗଲରେ ସାପ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଭୋକିଲା ରହିବା କୌଣସି ଅସ୍ୱାଭାବିକ କଥା ନୁହେଁ। ଶୀତ ଋତୁରେ ଅନେକ ସାପ ‘ବ୍ରୁମେସନ୍’ ନାମକ ଏକ ଅବସ୍ଥାକୁ ଚାଲିଯାଆନ୍ତି।

ଏହା କିଛି ମାତ୍ରାରେ ସ୍ତନ୍ୟପାୟୀ ଜୀବମାନଙ୍କର ଶୀତନିଦ୍ରା ଭଳି। ଏହି ସମୟରେ ସାପ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବା ବନ୍ଦ କରିଦିଅନ୍ତି ଏବଂ ଶରୀରର ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପକୁ ଧୀମା କରିଦିଅନ୍ତି। ଫଳରେ ସେମାନେ ଖାଦ୍ୟ ବିନା ସହଜରେ ଶୀତ ଋତୁକୁ ପାର କରିପାରନ୍ତି।

ଖାଦ୍ୟ ଏବଂ ମେଟାବଲିଜମ୍‌କୁ ନେଇ ସାପଙ୍କ ଆବଶ୍ୟକତା ମଣିଷଙ୍କ ତୁଳନାରେ ବହୁତ କମ୍। ଥଣ୍ଡା ଅଞ୍ଚଳରେ ରହୁଥିବା ସାପମାନଙ୍କୁ ବର୍ଷକୁ ସେମାନଙ୍କ ଶରୀରର ଓଜନର ୨ରୁ ୪ ଗୁଣ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଖାଦ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକ ହୋଇଥାଏ।

ଅର୍ଥାତ୍, ପ୍ରାୟ ଦେଢ଼ କିଲୋ ଓଜନର ଏକ ବଲ୍ ପାଇଥନ୍ ବର୍ଷକୁ ମାତ୍ର ପ୍ରାୟ ୩ରୁ ସାଢ଼େ ୫ କିଲୋ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇ ମଧ୍ୟ ସହଜରେ ବଞ୍ଚିପାରେ। ସାପ ଅନେକ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭୋକିଲା ରହିପାରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ପାଣି ନପିଇ ରହିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।

ପାଣି ବିନା ଅଧିକ ଦିନ ରହିପାରନ୍ତି ନାହିଁ ସାପ: ଭୋକକୁ ନେଇ ସାପମାନେ ଯଦିଓ ବହୁତ ସହନଶୀଳ, କିନ୍ତୁ ପାଣିର ଅଭାବ ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟ ଜୀବଜନ୍ତୁଙ୍କ ଭଳି ଘାତକ ହୋଇପାରେ।

ବିଶେଷଜ୍ଞଙ୍କ ଅନୁସାରେ, ମେଟାବଲିଜମ୍‌କୁ ଧୀମା କରି ସାପ ଶରୀରର କ୍ୟାଲୋରୀ ଆବଶ୍ୟକତାକୁ କମାଇ ପାରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଶରୀର ପାଇଁ ପାଣି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜରୁରୀ।

ଏହି କାରଣରୁ ଖାଦ୍ୟ ନମିଳିଲେ ସାପକୁ ମରିବା ପାଇଁ ଅନେକ ମାସ ଲାଗିପାରେ, କିନ୍ତୁ ପାଣି ନମିଳିଲେ ମାତ୍ର କିଛି ସପ୍ତାହ ମଧ୍ୟରେ ତା’ର ଜୀବନ ପ୍ରତି ବିପଦ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇପାରେ।

ଏହି କାରଣରୁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଭୋକିଲା ରହିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଜଙ୍ଗଲରେ ଯେଉଁ ସାପମାନେ ବଞ୍ଚି ରହନ୍ତି, ସେମାନେ ସାଧାରଣତଃ କୌଣସି ନା କୌଣସି ଜଳ ଉତ୍ସ ନିକଟରେ ନିଜର ବାସସ୍ଥାନ କରି ରଖନ୍ତି।