ହ୍ରାସ ପାଇଛି ମାତୃ ମୃତ୍ୟୁହାର, କିନ୍ତୁ ୫୭% ମହିଳାଙ୍କ ପାଇଁ ଏବେ ବି ଆନିମିଆ ବଡ଼ ବିପଦ; ବିଶେଷଜ୍ଞଙ୍କ ସତର୍କବାଣୀ

Maternal Health Care in India : ଭାରତରେ ମାତୃ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଗତ ଦୁଇ ଦଶନ୍ଧି ମଧ୍ୟରେ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ସୁଧାର ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଛି। ‘ଦ ଲ୍ୟାନ୍ସେଟ୍ ଅବ୍‌ଷ୍ଟେଟ୍ରିକ୍ସ, ଗାଇନାକୋଲୋଜି ଆଣ୍ଡ ୱିମେନ ହେଲ୍‌ଥ୍’ରେ ପ୍ରକାଶିତ ଏକ ଅଧ୍ୟୟନ ଅନୁଯାୟୀ, ଦେଶରେ ମାତୃ ମୃତ୍ୟୁ ହାର ୨୦୦୦ ମସିହାରେ ପ୍ରତି ଏକ ଲକ୍ଷ ଜୀବିତ ଜନ୍ମରେ ୩୮୪ ଥିବାବେଳେ ୨୦୨୩ ସୁଦ୍ଧା ତାହା ୮୮କୁ ହ୍ରାସ ପାଇଛି। ଏହି ହ୍ରାସକୁ ବିଶ୍ୱର ଅନ୍ୟତମ ଦ୍ରୁତତମ ସୁଧାର ଭାବରେ ବିବେଚନା କରାଯାଉଛି। ତଥାପି, ବିଶେଷଜ୍ଞମାନଙ୍କ ମତରେ, ଏହି ସଫଳତାକୁ ବଜାୟ ରଖିବା ପାଇଁ ଆନିମିଆ (ରକ୍ତହୀନତା) ଭଳି ଗମ୍ଭୀର ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସମସ୍ୟା ଉପରେ ବିଶେଷ ଧ୍ୟାନ ଦେବା ଆବଶ୍ୟକ।

ମାତୃ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟରେ ସୁଧାରର କାରଣ କ’ଣ?

ଦେଶରେ ମହିଳାମାନଙ୍କର ମାତୃତ୍ୱ ଯାତ୍ରା ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପରିସ୍ଥିତି ଦେଇ ଗତି କରୁଛି। ସହରାଞ୍ଚଳରେ ଅନେକ ମହିଳା ଶିକ୍ଷା, କ୍ୟାରିୟର ଏବଂ ଆର୍ଥିକ ସ୍ଥିରତାକୁ ପ୍ରାଥମିକତା ଦେଇ ବିଳମ୍ବରେ ପରିବାର ଆରମ୍ଭ କରିବାକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଉଛନ୍ତି। ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ, ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳରେ ମହିଳାମାନେ କମ ବୟସରେ ଗର୍ଭଧାରଣ କରୁଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ଗର୍ଭଧାରଣ ପୂର୍ବରୁ ଏବଂ ପରେ ନିୟମିତ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସେବା ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ଭାବରେ ପାଇପାରୁନାହାନ୍ତି। ଏଭଳି ପରିସ୍ଥିତିରେ, ସୁରକ୍ଷିତ ମାତୃ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ନିଶ୍ଚିତ କରିବା ପାଇଁ ଏକ ବ୍ୟାପକ ଏବଂ ନିରନ୍ତର ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସେବା ବ୍ୟବସ୍ଥାର ଆବଶ୍ୟକତା ଅନୁଭୂତ ହେଉଛି।

୫୭ ପ୍ରତିଶତ ମହିଳା ଏହି ସମସ୍ୟା ସହିତ ସଂଘର୍ଷ କରୁଛନ୍ତି

ଜାତୀୟ ପରିବାର ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସର୍ବେକ୍ଷଣ-୫ (NFHS-5) ର ତଥ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ, ୧୫ ରୁ ୪୯ ବୟସ ବର୍ଗର ୫୭ ପ୍ରତିଶତ ମହିଳା ଆନିମିଆରେ ପୀଡ଼ିତ। ପୂର୍ବ ସର୍ଭେ ରିପୋର୍ଟରେ ଏହି ସଂଖ୍ୟା ୫୩ ପ୍ରତିଶତ ଥିଲା। ବିଶେଷଜ୍ଞଙ୍କ ଅନୁଯାୟୀ, ଗର୍ଭାବସ୍ଥାରେ ଆନିମିଆ ହେଲେ ଅତ୍ୟଧିକ ରକ୍ତସ୍ରାବ, ସଂକ୍ରମଣ ଏବଂ ସମୟ ପୂର୍ବରୁ ପ୍ରସବ ହେବାର ଆଶଙ୍କା ବଢ଼ିଯାଇଥାଏ। ଏହି କାରଣରୁ ରକ୍ତସ୍ରାବ ସହିତ ଜଡ଼ିତ ପ୍ରମୁଖ ଆହ୍ୱାନଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଏହାକୁ ଗଣନା କରାଯାଏ।

ଲୌହ ଅଭାବର କାରଣ କ’ଣ?

ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ବିଶେଷଜ୍ଞମାନେ କୁହନ୍ତି ଯେ ଲୌହ ସାରର ଅଭାବ ଗୋଟିଏ ଦିନରେ ହୁଏ ନାହିଁ। ଖାଦ୍ୟରେ ପୋଷକ ତତ୍ତ୍ୱର ଅଭାବ, ସନ୍ତୁଳିତ ଆହାରର ଅଭାବ ଏବଂ ମାସିକ ଧର୍ମ ସମୟରେ ଅଧିକ ରକ୍ତସ୍ରାବ ଯୋଗୁଁ ଶରୀରରେ ଲୌହ ସାରର ମାତ୍ରା ଧୀରେ ଧୀରେ କମିଯାଏ। ଏହି କାରଣରୁ ମହିଳାମାନଙ୍କ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ପାଇଁ ‘ଜୀବନ-ଚକ୍ର’ ଭିତ୍ତିକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣକୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ବିବେଚନା କରାଯାଉଛି। ଜାତୀୟ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଅଧୀନରେ ଉପଲବ୍ଧ ଆଇରନ ଏବଂ ଫୋଲିକ ଏସିଡ ସପ୍ଲିମେଣ୍ଟଗୁଡ଼ିକୁ ସମୟ ସମୟରେ ମହିଳାମାନଙ୍କ ପାଖରେ ପହଞ୍ଚାଇବା ଜରୁରୀ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।

ଆନିମିଆ (ରକ୍ତହୀନତା) ସମସ୍ୟାରୁ ରକ୍ଷା ପାଇବାର ଉପାୟ:

ହାଲୁକା ଏବଂ ମଧ୍ୟମ ଧରଣର ଆନିମିଆ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଆଇରନ ବଟିକାକୁ ଚିକିତ୍ସାର ପ୍ରଥମ ବିକଳ୍ପ ଭାବରେ ବିବେଚନା କରାଯାଏ, କାରଣ ଏଗୁଡ଼ିକ ଶସ୍ତା, ସହଜଲଭ୍ୟ ଏବଂ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ। ତଥାପି, ଅନେକ ସମୟରେ ମହିଳାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହାକୁ ନିୟମିତ ଭାବେ ସେବନ କରିବା ସହଜ ହୁଏ ନାହିଁ କିମ୍ବା ଶରୀରରେ ଏହାର ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ଅବଶୋଷଣ ହୋଇପାରେ ନାହିଁ। ଏଭଳି ପରିସ୍ଥିତିରେ, ଫେରିକ୍ କାର୍ବୋକ୍ସିମାଲଟୋଜ୍ (IV-FCM) ପରି ଶିରା ମାଧ୍ୟମରେ ଦିଆଯାଉଥିବା ଆଇରନ୍ ଥେରାପି ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ବିକଳ୍ପ ଭାବରେ ପ୍ରମାଣିତ ହୋଇପାରିବ। ବିଶେଷକରି ସେହି ଗର୍ଭବତୀ ମହିଳାମାନଙ୍କ ପାଇଁ, ଯେଉଁମାନଙ୍କୁ ଗର୍ଭାବସ୍ଥାର ଶେଷ ମାସରେ ଗମ୍ଭୀର ଆନିମିଆ ଥିବା ଜଣାପଡ଼େ।

ମାତୃ ମୃତ୍ୟୁହାର ସର୍ବାଧିକ କେଉଁ ସ୍ଥିତିରେ ହୋଇଥାଏ?

ଭାରତରେ ପ୍ରସବ ପରେ ହେଉଥିବା ଅତ୍ୟଧିକ ରକ୍ତସ୍ରାବ ବା ‘ପୋଷ୍ଟପାର୍ଟମ୍ ହେମରେଜ୍’ ଆଜି ମଧ୍ୟ ମାତୃ ମୃତ୍ୟୁର ଅନ୍ୟତମ ପ୍ରମୁଖ କାରଣ। ଏହାର ମୁକାବିଲା ପାଇଁ ‘ଇ-ମୋଟିଭ୍ ବଣ୍ଡଲ୍’ (E-MOTIVE bundle) ଭଳି ପଦକ୍ଷେପ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ପ୍ରମାଣିତ ହୋଇଛି। ସୀମିତ ସମ୍ବଳ ଥିବା ଅଞ୍ଚଳରେ ଦୁଇ ଲକ୍ଷରୁ ଅଧିକ ପ୍ରସବ ଉପରେ କରାଯାଇଥିବା ପରୀକ୍ଷଣରେ ଏହି ମଡେଲ୍ ଗମ୍ଭୀର ରକ୍ତସ୍ରାବ ସହିତ ଜଡ଼ିତ ସମସ୍ୟାକୁ ୬୦ ପ୍ରତିଶତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହ୍ରାସ କରିଛି।