ଆମେରିକାର ଆଗରେ ମୁଣ୍ଡ ନୁଆଁଇଲା ଇରାନ, ବିନା ବାଧାରେ ହର୍ମୁଜ ଯିବା ଆସିବା କରିବ ଜାହାଜ

ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ: ଚଳିତ ସପ୍ତାହ ଶେଷ ଆଡ଼କୁ ବିଶ୍ୱର ଅତି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସାମୁଦ୍ରିକ ପଥ ‘ଷ୍ଟ୍ରେଟ୍ ଅଫ୍ ହର୍ମୁଜ’ (Hormuz ଜଳଡମରୁମଧ୍ୟ) ପୁଣିଥରେ ସାଧାରଣ ଚଳାଚଳ ପାଇଁ ଖୋଲିପାରେ। ଆମେରିକା ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଡୋନାଲ୍ଡ ଟ୍ରମ୍ପ ସୂଚନା ଦେଇଛନ୍ତି ଯେ ୱାଶିଂଟନ୍ ଏବଂ ତେହେରାନ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଶାନ୍ତି ଚୁକ୍ତି ସମ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି। ଏହି ଚୁକ୍ତି ଆଧାରରେ ଆମେରିକା ସେହି ସାମୁଦ୍ରିକ ଅଞ୍ଚଳରୁ ନିଜର ନୌସେନା ଅବରୋଧ ହଟାଇନେବ, ଯାହାଫଳରେ ସେହି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଜଳପଥ ଦେଇ ପୁଣିଥରେ ଅଶୋଧିତ ତେଲ ପରିବହନ ସହଜ ହୋଇପାରିବ।

ଆସନ୍ତା ଜୁନ୍ ୧୯ ତାରିଖରେ ସ୍ୱିଜରଲ୍ୟାଣ୍ଡରେ ଏହି ଐତିହାସିକ ଚୁକ୍ତି ସ୍ୱାକ୍ଷରିତ ହେବାର ସମ୍ଭାବନା ରହିଛି। ପଶ୍ଚିମ ଏସିଆ (ମଧ୍ୟ ପ୍ରାଚ୍ୟ)ରେ ଦୀର୍ଘ ମାସ ଧରି ଚାଲିଥିବା ସଂଘର୍ଷ ଏବଂ ବିଶ୍ୱର ସବୁଠାରୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସାମୁଦ୍ରିକ ଶକ୍ତି ରୁଟ୍ ବନ୍ଦ ହେବା ଯୋଗୁଁ ସାରା ବିଶ୍ୱରେ ଦେଖାଦେଇଥିବା ଚିନ୍ତା ଜନକ ପରିସ୍ଥିତି ପରେ ଏହି ସଫଳତା ମିଳିଛି। ତେବେ ଇରାନ ଏହା ମଧ୍ୟ ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଛି ଯେ ପରବର୍ତ୍ତୀ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ଆଲୋଚନା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଆମେରିକାର ପ୍ରାଥମିକ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ପୂରଣ ଉପରେ ହିଁ ନିର୍ଭର କରିବ।

ଟ୍ରମ୍ପ ନିଜର ସୋସିଆଲ ମିଡିଆ ପ୍ଲାଟଫର୍ମ ‘ଟ୍ରୁଥ୍ ସୋସିଆଲ୍’ (Truth Social) ରେ ଏହି ଚୁକ୍ତି ବିଷୟରେ ଘୋଷଣା କରି ଲେଖିଛନ୍ତି, “ଇସଲାମିକ୍ ରିପବ୍ଲିକ୍ ଅଫ୍ ଇରାନ ସହିତ ଚୁକ୍ତି ପ୍ରକ୍ରିୟା ଏବେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛି। ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅନେକ ଅନେକ ଶୁଭେଚ୍ଛା!” ଏହା ସହିତ ସେ ସୂଚନା ଦେଇଛନ୍ତି ଯେ, ସେ ‘ଷ୍ଟ୍ରେଟ୍ ଅଫ୍ ହର୍ମୁଜ’ (Hormuz ଜଳଡମରୁମଧ୍ୟ)କୁ ବିନା କୌଣସି ଶୁଳ୍କରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଖୋଲିବା ଏବଂ ଆମେରିକା ନୌସେନା ଦ୍ୱାରା କରାଯାଇଥିବା ଅବରୋଧକୁ ତୁରନ୍ତ ହଟାଇବା ପାଇଁ ଅନୁମତି ଦେଇଛନ୍ତି। ଟ୍ରମ୍ପ ଆହୁରି ଲେଖିଛନ୍ତି, “ବିଶ୍ୱର ସମସ୍ତ ଜାହାଜ ଗୁଡ଼ିକ, ନିଜର ଇଞ୍ଜିନ ଚାଲୁ କରନ୍ତୁ। ଏବେ ତେଲ ପରିବହନ ଆରମ୍ଭ ହେଉ!”

ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ, ଇରାନର ଆଇନଗତ ଏବଂ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ବ୍ୟାପାର ସମ୍ପର୍କିତ ଉପ-ବୈଦେଶିକ ମନ୍ତ୍ରୀ କାଜେମ ଗରିବାବାଦୀ ମଧ୍ୟ ଏହି ଚୁକ୍ତିକୁ ଗ୍ରହଣ କରିଛନ୍ତି। ସେ କହିଛନ୍ତି ଯେ ଏହି ଶାନ୍ତି ଚୁକ୍ତିର ଚୂଡ଼ାନ୍ତ ଚିଠା (Draft) ଆସନ୍ତା ଜୁନ୍ ୧୯ ତାରିଖରେ ସ୍ୱିଜରଲ୍ୟାଣ୍ଡରେ ସ୍ୱାକ୍ଷରିତ ହେବ। ଇରାନର ସରକାରୀ ଗଣମାଧ୍ୟମ ‘ପ୍ରେସ୍ ଟିଭି’ (Press TV) ଅନୁଯାୟୀ, ଗରିବାବାଦୀ ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଛନ୍ତି ଯେ ଆମେରିକା ତାର ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ମୁତାବକ ଶତ୍ରୁତା ଶେଷ କରିବା, ସାମୁଦ୍ରିକ ଅବରୋଧ ହଟାଇବା ଏବଂ ଇରାନର ଜବତ ହୋଇଥିବା ସମ୍ପତ୍ତିକୁ ମୁକ୍ତ କରିବା ପରେ ହିଁ ତେହେରାନ ପ୍ରସ୍ତାବିତ ୬୦ ଦିନିଆ ଆଲୋଚନା ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଭାଗ ନେବ। ସେ କହିଛନ୍ତି, “ଏହି ୬୦ ଦିନିଆ ଆଲୋଚନାରେ ସାମିଲ ହେବା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଆମେରିକା ଦ୍ୱାରା ଏହି ସବୁ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ପୂରଣ ହେବା ଉପରେ ହିଁ ନିର୍ଭର କରେ।”

ଗରିବାବାଦୀ ଆହୁରି ମଧ୍ୟ କହିଛନ୍ତି ଯେ ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ଭାବେ ସ୍ୱାକ୍ଷର ହେବା ପରେ ଏହି ଚୁକ୍ତିର ସମସ୍ତ ତଥ୍ୟକୁ ସାର୍ବଜନୀନ କରାଯିବ। ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଗଣମାଧ୍ୟମ ‘ଅଲ୍ ଜଜିରା’ (Al Jazeera) ଅନୁଯାୟୀ, ଗରିବାବାଦୀ ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଛନ୍ତି ଯେ, “ଏହି ଚୁକ୍ତିନାମାର ଅର୍ଥ ନୁହେଁ ଯେ ଆମେ ଶତ୍ରୁକୁ ଭରସା କରୁଛୁ। ଆମେରିକା ତାର ପ୍ରତିଶ୍ରୁତିଗୁଡ଼ିକୁ କିପରି ପାଳନ କରୁଛି, ଆମେ ତାହା ଉପରେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ନଜର ରଖିବୁ।” ଇରାନର ସରକାରୀ ଗଣମାଧ୍ୟମ ‘ଆଇଆରଆଇବି ଟିଭି’ (IRIB TV) ରିପୋର୍ଟ ମୁତାବକ, ଏହି ୬୦ ଦିନିଆ ଆଲୋଚନାରେ ମୁଖ୍ୟତଃ ଇରାନର ଆଣବିକ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଏବଂ ତା’ ଉପରୁ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ କଟକଣା ହଟାଇବା ପ୍ରସଙ୍ଗ ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯିବ।

ନିଜର ଦ୍ୱିତୀୟ ସୋସିଆଲ ମିଡିଆ ପୋଷ୍ଟରେ ଟ୍ରମ୍ପ ଏହି ଚୁକ୍ତିକୁ ଏକ ବଡ଼ କୂଟନୈତିକ ସଫଳତା ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି ଏବଂ ଏହା ଦ୍ୱାରା ସେହି ଅଞ୍ଚଳରେ ଶାନ୍ତି ଓ ସୁରକ୍ଷା ଫେରିବ ବୋଲି ଦାବି କରିଛନ୍ତି। ସେ ଲେଖିଛନ୍ତି, “ଏହି ମହାନ ଚୁକ୍ତି ସମଗ୍ର ଅଞ୍ଚଳକୁ ଶାନ୍ତି ଏବଂ ସୁରକ୍ଷା ଆଣିଦେବ।” ସେ ଆହୁରି ମଧ୍ୟ କହିଛନ୍ତି, “ମୋ ପୂର୍ବରୁ ଅନେକ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଇରାନ ସହିତ ଶାନ୍ତି ସ୍ଥାପନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରି ବିଫଳ ହୋଇଛନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ ଏହି ଅଞ୍ଚଳର ନେତାମାନେ ଏମିତି ଜଣେ ରାଷ୍ଟ୍ରପତିଙ୍କୁ ପାଇଛନ୍ତି, ଯିଏ ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରକୃତ ଶାନ୍ତି ଆଣିଦେବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିପାରିବେ।”

ଟ୍ରମ୍ପ ସୂଚନା ଦେଇଛନ୍ତି ଯେ ଆସନ୍ତା ଶୁକ୍ରବାର ଦିନ ଚୁକ୍ତି ସ୍ୱାକ୍ଷରିତ ହେବା ପରେ ଏବଂ ସମୁଦ୍ର ଭିତରେ ବିଛାଯାଇଥିବା ବୋମା (Landmines) ଗୁଡ଼ିକୁ ହଟାଇବା ପ୍ରକ୍ରିୟା ଶେଷ ହେବା ପରେ ‘ଷ୍ଟ୍ରେଟ୍ ଅଫ୍ ହରମୁଜ୍’କୁ ପୁଣିଥରେ ଖୋଲିଦିଆଯିବ। ସେ କହିଛନ୍ତି, “ଶୁକ୍ରବାର ଚୁକ୍ତି ସ୍ୱାକ୍ଷରିତ ହେବା ପରେ ସାମୁଦ୍ରିକ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ବୋମା ହଟାଇବା ସହ ଜଳପଥ ଖୋଲିଯିବ ଏବଂ ଏହାଦ୍ୱାରା ସେହି ଅଞ୍ଚଳ ତଥା ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱ ପାଇଁ ଦୁଇ ପାର୍ଶ୍ୱରୁ ପୁଣିଥରେ ତେଲ ପରିବହନ ଆରମ୍ଭ ହେବ।” ତେବେ ହ୍ୱାଇଟ୍ ହାଉସ୍ (White House) ପକ୍ଷରୁ ଏହି ଚୁକ୍ତିର ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ସରକାରୀ ଦସ୍ତାବିଜ୍ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜାରି କରାଯାଇ ନାହିଁ।

ପାକିସ୍ତାନ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଶେହବାଜ ସରିଫ କହିଛନ୍ତି ଯେ ଦୀର୍ଘ ଦିନର ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଆଲୋଚନା ପରେ ଏହି ସଫଳତା ମିଳିଛି। ଉଭୟ ପକ୍ଷ ଲେବାନନ୍ ସମେତ ସମସ୍ତ ସାମ୍ମୁଖ୍ୟରେ ‘ତୁରନ୍ତ ଏବଂ ସ୍ଥାୟୀ ଭାବେ ସାମରିକ କାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନ ଶେଷ କରିବା’ ପାଇଁ ସହମତ ହୋଇଛନ୍ତି। ସରିଫ ସୂଚନା ଦେଇଛନ୍ତି ଯେ ଆସନ୍ତା ଜୁନ୍ ୧୯ ତାରିଖରେ ସ୍ୱିଜରଲ୍ୟାଣ୍ଡରେ ଏହି ଚୁକ୍ତି ସ୍ୱାକ୍ଷରିତ ହେବ। ଏହି ଶାନ୍ତି ପ୍ରକ୍ରିୟାର ମଧ୍ୟସ୍ଥତା ପାଇଁ ସେ କାତାର, ସୌଦି ଆରବ ଏବଂ ତୁର୍କୀକୁ ଧନ୍ୟବାଦ ଜଣାଇଛନ୍ତି। ଚୁକ୍ତି ସ୍ୱାକ୍ଷର ହେବା ପୂର୍ବରୁ ଏହି ସପ୍ତାହରେ କିଛି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରାଥମିକ ବୈଠକ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହେବ ବୋଲି ସେ କହିଛନ୍ତି।

ଜାତିସଂଘ (UN) ମହାସଚିବ ଆଣ୍ଟୋନିଓ ଗୁଟେରସ ଏହି ଘୋଷଣାକୁ ସ୍ୱାଗତ କରିଛନ୍ତି। ତାଙ୍କ ମୁଖପାତ୍ର ଷ୍ଟେଫାନ ଦୁଜାରିକଙ୍କ କହିବା ଅନୁଯାୟୀ, ଗୁଟେରସ ଏହାକୁ “ସଂଘର୍ଷର ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ସମାଧାନ ଦିଗରେ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପଦକ୍ଷେପ” ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି। ଏହି ଆଲୋଚନାକୁ ସଫଳ କରିବାରେ ପାକିସ୍ତାନ, କାତାର, ଇଜିପ୍ଟ, ସୌଦି ଆରବ ଏବଂ ତୁର୍କୀ ଭଳି ଆଞ୍ଚଳିକ ଦେଶଗୁଡ଼ିକର ଭୂମିକାକୁ ସେ ପ୍ରଶଂସା କରିଛନ୍ତି।

କାତାର ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଶେଖ ମହମ୍ମଦ ବିନ୍ ଅବଦୁଲରହମାନ ବିନ୍ ଜାସିମ ଅଲ୍ ଥାନି ଏହି ଚୁକ୍ତିକୁ ସ୍ୱାଗତ କରିବା ସହ ଆଗାମୀ ଦିନର ଆଲୋଚନା ଏକ ସକାରାତ୍ମକ ପରିବେଶରେ ହେବ ବୋଲି ଆଶା ପ୍ରକଟ କରିଛନ୍ତି। ସେହିପରି ତୁର୍କୀ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ରେସେପ ତୈୟପ ଏରଦୋଗାନ ଏହାକୁ ସେହି ଅଞ୍ଚଳରେ ଶାନ୍ତି ଓ ସ୍ଥିରତା ସ୍ଥାପନ ପାଇଁ ଏକ “ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ବିକାଶ” ବୋଲି କହିଛନ୍ତି। ବ୍ରିଟେନ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ କିର ଷ୍ଟାରମର ଏହାକୁ ଯୁଦ୍ଧ ଶେଷ କରିବା ଏବଂ ‘ଷ୍ଟ୍ରେଟ୍ ଅଫ୍ ହରମୁଜ୍’କୁ ପୁଣି ଖୋଲିବା ଦିଗରେ ଏକ ବଡ଼ ସଫଳତା ବୋଲି କହିବା ସହ ଇରାନ କେବେ ମଧ୍ୟ ପରମାଣୁ ଅସ୍ତ୍ର ନିର୍ମାଣ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ ବୋଲି ଦୋହରାଇଛନ୍ତି। ଜର୍ମାନୀ ଚାନସେଲର ଫ୍ରିଡରିକ ମର୍ଜ ଏହାକୁ ଏକ କୂଟନୈତିକ ସଫଳତା ବୋଲି କହିଥିବା ବେଳେ ଫ୍ରାନ୍ସ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଇମାନୁଏଲ ମାକ୍ରୋନ ‘ଷ୍ଟ୍ରେଟ୍ ଅଫ୍ ହରମୁଜ୍’କୁ ବିନା କୌଣସି ସର୍ତ୍ତରେ ତୁରନ୍ତ ଖୋଲିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରିଛନ୍ତି। ମାକ୍ରୋନ ଆହୁରି ମଧ୍ୟ କହିଛନ୍ତି ଯେ ଏହି କାରଣରୁ ଇରାନର ପରମାଣୁ ଓ ବାଲିଷ୍ଟିକ୍ କ୍ଷେପଣାସ୍ତ୍ର କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଉପରେ ଆଗକୁ ଅଧିକ ଆଲୋଚନା ହେବା ଦରକାର।

ତେବେ ଏହି ସମଗ୍ର ଚୁକ୍ତିକୁ ନେଇ ଇସ୍ରାଏଲ ଟିକେ ସତର୍କତା ଅବଲମ୍ବନ କରିଛି। ଇସ୍ରାଏଲର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ନ୍ୟୁଜ୍ ସାଇଟ୍ ‘ମା’ଆରିଭ୍’ (Ma’ariv) ର ରିପୋର୍ଟ ଅନୁଯାୟୀ, ଇସ୍ରାଏଲ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ବେଞ୍ଜାମିନ ନେତାନ୍ୟାହୁ ଆମେରିକା ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଟ୍ରମ୍ପଙ୍କୁ ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଛନ୍ତି ଯେ, ଆମେରିକା-ଇରାନ ଚୁକ୍ତିରେ ଥିବା ‘ଲେବାନନ୍ ସର୍ତ୍ତ’କୁ ପାଳନ କରିବା ପାଇଁ ଇସ୍ରାଏଲ ବାଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ବେରୁତ ଉପରେ ଇସ୍ରାଏଲର ସାମ୍ପ୍ରତିକ ଆକ୍ରମଣ ଯୋଗୁଁ ଦେଖାଦେଇଥିବା ଉତ୍ତେଜନା ମଧ୍ୟରେ ଏହି ବିବୃତ୍ତି ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଛି। ଟ୍ରମ୍ପ ଗଣମାଧ୍ୟମକୁ କହିଛନ୍ତି ଯେ ଏହି ଆକ୍ରମଣ ଯୋଗୁଁ ଚୁକ୍ତି ସ୍ୱାକ୍ଷର ହେବାରେ କିଛି ଘଣ୍ଟା ବିଳମ୍ବ ହୋଇଛି ଏବଂ ଏହା କୂଟନୈତିକ ପ୍ରୟାସକୁ ଟିକେ ଜଟିଳ କରିଦେଇଛି। ଏବେ ଏହି ସମଗ୍ର ଚୁକ୍ତି ସ୍ୱିଜରଲ୍ୟାଣ୍ଡରେ ହେବାକୁ ଥିବା ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ସ୍ୱାକ୍ଷର ପ୍ରକ୍ରିୟା ଆଡ଼କୁ ଅଗ୍ରସର ହେଉଛି, ଯେଉଁଠାରେ ସାମୁଦ୍ରିକ ପଥ ଖୋଲିବା, କଟକଣା ହଟାଇବା ଏବଂ ପରବର୍ତ୍ତୀ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ଆଲୋଚନାର ସମସ୍ତ ନିୟମ ସ୍ପଷ୍ଟ କରାଯାଇପାରେ।