ଚୀନ୍ ପାଇଁ ବଢ଼ିବ କି ମୁଣ୍ଡବିନ୍ଧା? ହର୍ମୁଜ ପରେ ଟ୍ରମ୍ପଙ୍କ ନଜରରେ ମଲାକ୍କା ପ୍ରଣାଳୀ ଉପରେ
ହର୍ମୁଜ ପରେ ଏବେ ଟ୍ରମ୍ପଙ୍କ ନଜର ମଲାକ୍କା ପ୍ରଣାଳୀ ଉପରେ
ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ : ଇରାନ ଏବଂ ଆମେରିକା ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧବିରତି ଲାଗୁ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ତେଜନା କମିନାହିଁ। ଇସଲାମାବାଦରେ ଶାନ୍ତି ଆଲୋଚନା ବିଫଳ ହେବା ପରେ ଆମେରିକା ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଡୋନାଲ୍ଡ ଟ୍ରମ୍ପ ଆହୁରି ଆକ୍ରମଣାତ୍ମକ ହୋଇପଡ଼ିଛନ୍ତି। ସେ ହର୍ମୁଜ ପ୍ରଣାଳୀ (Strait of Hormuz) ଅବରୋଧ କରିବା ସହ ଘୋଷଣା କରିଛନ୍ତି ଯେ, ଏହି ଜଳକ୍ଷେତ୍ର ଦେଇ ଇରାନ ସହ ଜଡ଼ିତ କୌଣସି ବି ଜାହାଜ ଯାଇପାରିବ ନାହିଁ। ଟ୍ରମ୍ପଙ୍କ ଏହି ପଦକ୍ଷେପ ସ୍ଥିତିକୁ ଆହୁରି ଜଟିଳ କରିଦେଇଛି। ଟ୍ରମ୍ପ ହର୍ମୁଜକୁ ନେଇ ନିଜର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଆଗରୁ ହିଁ ସ୍ପଷ୍ଟ କରିସାରିଛନ୍ତି। ସେ ଏହି ଜଳପଥ ଦେଇ ଯାଉଥିବା ଜାହାଜଗୁଡ଼ିକରୁ ଟୋଲ୍ ଆଦାୟ କରି ମୋଟା ଅଙ୍କର ରୋଜଗାର କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି।
କିନ୍ତୁ, କଣ ଟ୍ରମ୍ପ ଏତିକିରେ ଅଟକିଯିବେ? ହର୍ମୁଜ ପରେ ତାଙ୍କ ନଜର ମଲାକ୍କା ପ୍ରଣାଳୀ (Strait of Malacca) ଉପରେ ମଧ୍ୟ ପଡ଼ିପାରେ। ବିଳମ୍ବରେ ହେଉ ପଛେ ଏମିତି ଘଟିଲେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେବାର କିଛି ନାହିଁ। ଭାରତ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ଦେଖିଲେ, କେବଳ ହର୍ମୁଜ ନୁହେଁ ବରଂ ମଲାକ୍କା ପ୍ରଣାଳୀ ମଧ୍ୟ ଭାରତ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। ଏହା ଭାରତ ପାଇଁ କାହିଁକି ଏତେ ଜରୁରୀ ଏବଂ ଏହାର ପ୍ରଭାବ ଦେଶ ଉପରେ କଣ ପଡ଼ିପାରେ, ଆସନ୍ତୁ ସେ ବିଷୟରେ ଜାଣିବା।
ହର୍ମୁଜକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଅବରୋଧ କରାଯିବା ପରେ ଏବେ ସାରା ବିଶ୍ୱର ନଜର ମଲାକ୍କା ଉପରେ ଅଟକିଛି। ଆମେରିକୀୟ ନୌସେନା ହର୍ମୁଜକୁ ନାକାବନ୍ଦୀ କରିଛି ଏବଂ କୌଣସି ବି ଜାହାଜକୁ ସେଠାରୁ ଯିବାକୁ ନଦେବା ପାଇଁ ସଂକଳ୍ପ କରିଛି। କିନ୍ତୁ ଟ୍ରମ୍ପଙ୍କ ପୂର୍ବ ରେକର୍ଡ କହୁଛି ଯେ ସେ କେବଳ ଏତିକିରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେବା ଭଳି ବ୍ୟକ୍ତି ନୁହନ୍ତି, ତାଙ୍କ ନଜର ଏବେ ‘ଷ୍ଟ୍ରେଟ୍ ଅଫ୍ ମଲାକ୍କା’ (ମଲାକ୍କା ପ୍ରଣାଳୀ) ଉପରେ ମଧ୍ୟ ଥାଇପାରେ। ଭାରତ ପାଇଁ ଏହି ଜଳପଥ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ, କାରଣ ଏହି ପଥ ଦେଇ ଦେଶକୁ ବହୁ ପରିମାଣରେ ତେଲ, ଗ୍ୟାସ୍ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସାମଗ୍ରୀ ଯୋଗାଣ ହୋଇଥାଏ।
ସୋମବାର ଦିନ ଆମେରିକା ଏବଂ ଇଣ୍ଡୋନେସିଆ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ବଡ଼ ପ୍ରତିରକ୍ଷା ଚୁକ୍ତି ସ୍ୱାକ୍ଷରିତ ହୋଇଛି। ରିପୋର୍ଟ ଅନୁଯାୟୀ, ଏହା ଅଧୀନରେ ଆମେରିକାକୁ ଇଣ୍ଡୋନେସିଆର ଆକାଶମାର୍ଗରେ ଅବାଧରେ ଉଡ଼ାଣ କରିବାର ସୁଯୋଗ ମିଳିବ। ଏହି ସୁବିଧା ଆମେରିକାକୁ ମଲାକ୍କା ଉପରେ ନଜର ରଖିବା ପାଇଁ ଅସୀମ ଶକ୍ତି ପ୍ରଦାନ କରିବ। ମାଲେସିଆ ଏବଂ ସିଙ୍ଗାପୁର ସହିତ ଇଣ୍ଡୋନେସିଆ ମଲାକ୍କାର ୪୦ ପ୍ରତିଶତ ବିଶ୍ୱ ବାଣିଜ୍ୟ ପ୍ରବାହକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥାଏ। ଏହା ବିଶ୍ୱର ସବୁଠାରୁ ବ୍ୟସ୍ତବହୁଳ ଜଳପଥ ମଧ୍ୟରୁ ଅନ୍ୟତମ। ଯେଉଁ ସମୟ ଏବଂ ପରିସ୍ଥିତିରେ ଏହି ଚୁକ୍ତି ହୋଇଛି, ତାହା ଏବେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଚିନ୍ତା ବଢ଼ାଇ ଦେଇଛି।
ବର୍ତ୍ତମାନ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠୁଛି କି, ଟ୍ରମ୍ପ କ’ଣ ଏବେ ହର୍ମୁଜ ଭଳି ମଲାକ୍କା ଉପରେ ମଧ୍ୟ ନଜର ପକାଇଛନ୍ତି? ଏହାର କାରଣ ହେଉଛି, ଯେଉଁଠି ହର୍ମୁଜ ପଥ ଦେଇ କେବଳ ତେଲ ଓ ଗ୍ୟାସ୍ ଯୋଗାଣ ହୋଇଥାଏ, ମଲାକ୍କା ଦେଇ ତେଲଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି କାର୍, ସେମିକଣ୍ଡକ୍ଟର ଏବଂ ଖାଦ୍ୟ ସାମଗ୍ରୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସବୁ ପ୍ରକାର ଜିନିଷ ପରିବହନ କରାଯାଏ। ଟ୍ରମ୍ପ ଏହି ବିଷୟରେ ଭଲ ଭାବେ ଜାଣନ୍ତି। ହର୍ମୁଜ ଉପରେ ଇରାନର କବ୍ଜା ଦେଖାଇ ଦେଇଛି ଯେ, ସଙ୍କଟ ସମୟରେ କୌଣସି ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପଥକୁ ନିଜ ନିୟନ୍ତ୍ରଣକୁ ନେଇ ବିଶ୍ୱ ଅର୍ଥବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ କିଭଳି ବନ୍ଧକ ରଖାଯାଇପାରିବ। ଯଦିଓ ଆମେରିକା ମଲାକ୍କା ଉପରେ ଆଦୌ ନିର୍ଭରଶୀଳ ନୁହେଁ, ତଥାପି ଏହି ସଂକୀର୍ଣ୍ଣ ଜଳପଥ ଫିଲିପ୍ ଚ୍ୟାନେଲ୍ ପାଖରେ ମାତ୍ର ୩ କିଲୋମିଟର ଚଉଡ଼ା ଏବଂ ଏହାର ସାମରିକ ତଥା ରଣନୈତିକ ମହତ୍ତ୍ୱ ବହୁତ ଅଧିକ। ସବୁଠାରୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟର କଥା ହେଉଛି, ଏହି ଜଳପଥ ହୋର୍ମୁଜ ତୁଳନାରେ ମଧ୍ୟ ୯ ଗୁଣ ଅଧିକ ସଂକୀର୍ଣ୍ଣ।
ମଲାକ୍କା ପ୍ରଣାଳୀ ପୂର୍ବ ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବ ଏସିଆକୁ ଭାରତ ମହାସାଗର ସହିତ ଯୋଡ଼ିଥାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ସମୁଦାୟ ୩୦ ପ୍ରତିଶତ ତେଲ ବାଣିଜ୍ୟ ହୋଇଥାଏ, ଯାହା ହର୍ମୁଜ ତୁଳନାରେ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ। ଏହି ପଥ ଦେଇ ହିଁ ଚୀନ୍ ଏବଂ ଜାପାନ ତୈଳ ଏବଂ ଏଲଏନଜି (LNG) ପାଇଥାନ୍ତି। ତଥ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ, ଚୀନର ୮୦ ପ୍ରତିଶତ ତେଲ ଆମଦାନୀ କେବଳ ମଲାକ୍କା ଦେଇ ହୋଇଥାଏ। ସେଥିପାଇଁ ଏହାକୁ ‘ମଲାକ୍କା ଡିଲେମା’ (Malacca Dilemma) ବୋଲି ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ ଏବଂ ଏହି ନାମ ୨୦୦୩ ମସିହାରେ ପୂର୍ବତନ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ହୁ ଜିନତାଓ ଦେଇଥିଲେ। ଏହି କରିଡୋର ଚୀନର ଶିଳ୍ପଭିତ୍ତିକ ଅର୍ଥବ୍ୟବସ୍ଥା ଏବଂ ତାହାର ‘ମେଡ୍ ଇନ୍ ଚାଇନା’ ଉତ୍ପାଦଗୁଡ଼ିକ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ। ସଂକ୍ଷେପରେ କହିବାକୁ ଗଲେ, ଚୀନ୍ ପାଇଁ ହର୍ମୁଜ ତୁଳନାରେ ମଲାକ୍କା ବହୁତ ଅଧିକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ଏହା ତା’ର ସବୁଠାରୁ ଦୁର୍ବଳ ସ୍ଥାନ। ଚୀନ୍ ମଧ୍ୟ ଚୁପ୍ ହୋଇ ବସିନାହିଁ। ନିକଟରେ ଚୀନ୍ ପ୍ରଶାନ୍ତ ଏବଂ ଭାରତ ମହାସାଗରରେ ‘ଓସେନ୍ ମ୍ୟାପିଂ’ (Ocean Mapping) ଏବଂ ନଜର ରଖିବା ପାଇଁ ଅଭ୍ୟାସ କରିଛି। ଏହାକୁ ମଲାକ୍କାକୁ ନେଇ ଚୀନର ଭବିଷ୍ୟତ ରଣନୀତି ଭାବେ ଦେଖାଯାଉଛି।
ଭାରତର ପ୍ରାୟ ୫୫ ପ୍ରତିଶତ ସାମୁଦ୍ରିକ ବାଣିଜ୍ୟ ମଲାକ୍କା ଏବଂ ସିଙ୍ଗାପୁର ଦେଇ ହୋଇଥାଏ, ଯାହାକୁ ‘SOMS’ କ୍ଷେତ୍ର ବୋଲି ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ। ଚୀନ୍ ପାଇଁ ସବୁଠାରୁ ଚିନ୍ତାର ବିଷୟ ହେଉଛି ଯେ, ଏହି ଜଳପଥର ଗୋଟିଏ ମୁଣ୍ଡ ଭାରତର ଆଣ୍ଡାମାନ ଏବଂ ନିକୋବର ଦ୍ୱୀପପୁଞ୍ଜର ଖୁବ୍ ନିକଟରେ ଅବସ୍ଥିତ। ପୋର୍ଟ ବ୍ଲେୟାରରୁ ମଲାକ୍କା ପହଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ମାତ୍ର ୨୪ ଘଣ୍ଟା ସମୟ ଲାଗିଥାଏ। ବିଶେଷ କଥା ହେଉଛି, ଭାରତର କ୍ୟାମ୍ପବେଲ୍ ବେ’ରେ ଥିବା ‘INS Baaz’ ମଲାକ୍କାର ପ୍ରତିଟି ଗତିବିଧି ଉପରେ ନଜର ରଖିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥାଏ। ସିଧାସଳଖ କହିବାକୁ ଗଲେ, ଏହା ହେଉଛି ‘ଗ୍ରେଟ୍ ନିକୋବର ପ୍ରୋଜେକ୍ଟ’ର କେନ୍ଦ୍ରବିନ୍ଦୁ, ଯାହା ବିଶ୍ୱର ସବୁଠାରୁ ବ୍ୟସ୍ତବହୁଳ ସାମୁଦ୍ରିକ ପରିବହନ ମାର୍ଗରେ ଭାରତର ରଣନୈତିକ ସ୍ଥିତିକୁ ଆହୁରି ମଜବୁତ କରିବ।
ଯଦିଓ ଗଲାଥିଆ ଖାଡ଼ିରେ ଟର୍ମିନାଲ୍ ସହିତ ଏହି ପ୍ରକଳ୍ପ ଭାରତକୁ ଇରାନ ଭଳି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କରିନପାରେ, କିନ୍ତୁ ଏହା ମଲାକ୍କା ଅଞ୍ଚଳରେ ଭାରତକୁ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ସାମୁଦ୍ରିକ ଶକ୍ତି ଭାବେ ଗଢ଼ିତୋଳିବ। ଗତ ବର୍ଷ, ଏହି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଜଳପଥକୁ ସୁରକ୍ଷା ପ୍ରଦାନ କରିବା ପାଇଁ ‘ମଲାକ୍କା ଷ୍ଟ୍ରେଟ୍ ପାଟ୍ରୋଲ’ (MSP) ରେ ସାମିଲ ହେବାକୁ ଭାରତ ପ୍ରକାଶ କରିଥିବା ଆଗ୍ରହକୁ ସିଙ୍ଗାପୁର ମଧ୍ୟ ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ଭାବେ ସ୍ୱୀକାର କରିଛି। ଏହା ଫଳରେ ଟ୍ରମ୍ପଙ୍କ ଭବିଷ୍ୟତର ଯେକୌଣସି ଯୋଜନାରେ ଭାରତର ଭୂମିକା ବେଶ୍ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯିବ।